Bột ớt thật và bột ớt phẩm màu: 6 cách phân biệt tại nhà

Bột ớt là gia vị quen thuộc trong căn bếp Việt: rắc vào nước chấm, ướp thịt nướng, nấu bún bò hay làm sa tế. Tuy nhiên, trên thị trường có không ít sản phẩm bột ớt phẩm màu, được pha thêm chất tạo màu công nghiệp hoặc trộn bột độn để tăng khối lượng và tạo màu đỏ rực. Những loại phẩm màu không dành cho thực phẩm có thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe nếu dùng lâu dài.

Bài viết này giúp bạn nhận biết bột ớt thật bằng các cách đơn giản tại nhà, đồng thời hướng dẫn tự làm bột ớt sạch để yên tâm sử dụng.

Vì sao bột ớt bị nhuộm phẩm màu

Ớt khô sau khi xay thường có màu đỏ cam hoặc đỏ sẫm, không quá rực rỡ. Màu sắc còn phụ thuộc giống ớt, độ chín và cách phơi sấy. Để sản phẩm "đẹp" hơn trong mắt người mua, một số cơ sở có thể:

• Trộn phẩm màu để tạo màu đỏ tươi đồng đều.
• Dùng ớt kém chất lượng, ớt bị mốc, ớt xanh rồi nhuộm lại màu.
• Pha thêm bột độn như bột mì, bột gạo, mùn cưa hoặc vỏ hạt xay để tăng khối lượng.

Điều đáng lo là phẩm màu công nghiệp không được phép dùng trong thực phẩm. Bạn khó phát hiện chính xác bằng mắt thường, nên những cách thử tại nhà dưới đây chỉ mang tính tham khảo ban đầu. Cách an toàn nhất vẫn là chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng hoặc tự làm.

6 cách phân biệt bột ớt thật và bột ớt phẩm màu

1. Quan sát màu sắc

Bột ớt thật thường có màu đỏ cam, đỏ nâu hoặc đỏ sẫm, không hoàn toàn đồng nhất. Nhìn kỹ sẽ thấy những đốm vàng nhạt của hạt ớt và vụn vỏ ớt có độ bóng nhẹ.

Bột ớt pha phẩm màu thường có màu đỏ tươi chói, đỏ đều như son, thậm chí hơi hồng. Màu càng "đẹp" một cách bất thường thì bạn càng nên cảnh giác.

2. Ngửi mùi

Bột ớt thật có mùi thơm nồng, cay xộc lên mũi, đôi khi hơi khói nếu ớt được sấy. Chỉ cần mở túi là bạn có thể hắt hơi.

Bột ớt kém chất lượng thường ít mùi, mùi nhạt hoặc có mùi lạ như mùi ẩm mốc, mùi hóa chất. Nếu có mùi mốc, tuyệt đối không dùng vì ớt mốc có thể chứa độc tố nấm.

3. Thử với nước

Cho khoảng nửa muỗng cà phê bột ớt vào ly nước lọc, để yên 3–5 phút, không khuấy.

• Bột ớt thật: phần lớn bột nổi trên mặt nước, sau đó chìm từ từ. Nước chỉ hơi ngả vàng cam nhạt, có thể thấy váng dầu đỏ li ti trên mặt.
• Bột ớt phẩm màu: màu đỏ loang nhanh xuống nước như mực, nước chuyển đỏ đậm trong thời gian ngắn. Bột độn có thể lắng nhanh xuống đáy thành lớp cặn.

4. Xoa lên lòng bàn tay

Lấy một chút bột ớt xoa nhẹ trong lòng bàn tay rồi phủi đi. Bột ớt thật để lại màu vàng cam nhạt, có cảm giác hơi dầu và nóng rát nhẹ. Bột ớt pha phẩm màu thường để lại vệt đỏ đậm, khó rửa sạch bằng nước thường.

Lưu ý rửa tay kỹ bằng xà phòng sau khi thử và tránh đưa tay lên mắt.

5. Nếm thử

Chấm một chút xíu bột ớt lên đầu lưỡi. Bột ớt thật cay rõ, cay nồng và có hậu thơm. Bột ớt bị pha độn thường cay nhạt, có cảm giác bột lợ hoặc lạo xạo như cát.

6. Đun với dầu

Phi nóng 2 muỗng canh dầu ăn rồi tắt bếp, cho 1 muỗng cà phê bột ớt vào. Bột ớt thật tạo màu đỏ cam đẹp cho dầu, dậy mùi thơm cay đặc trưng, bột không cháy đen ngay. Bột ớt pha phẩm màu có thể làm dầu đỏ chói bất thường nhưng mùi thơm kém, hoặc bột bị khét nhanh do lẫn tạp chất.

Mẹo chọn mua bột ớt an toàn

• Ưu tiên sản phẩm đóng gói có nhãn mác đầy đủ: tên cơ sở sản xuất, địa chỉ, thành phần, ngày sản xuất, hạn dùng.
• Đọc thành phần: bột ớt nguyên chất chỉ ghi "ớt". Nếu có thêm phẩm màu, phải là loại được phép dùng cho thực phẩm và ghi rõ mã số.
• Hạn chế mua bột ớt xá bày bán ngoài trời, không rõ nguồn gốc, đặc biệt loại có giá rẻ bất thường.
• Mua lượng vừa đủ dùng trong 2–3 tháng để gia vị luôn thơm.
• Có thể mua ớt khô nguyên trái rồi tự xay, vì ớt nguyên trái khó pha trộn hơn bột.

Tự làm bột ớt sạch tại nhà

Nguyên liệu

• Ớt sừng hoặc ớt chỉ thiên chín đỏ: 500 g (cho ra khoảng 60–80 g bột).

Cách làm

1. Chọn ớt chín đỏ đều, không dập, không thâm. Rửa sạch, ngắt bỏ cuống, để ráo hoàn toàn.
2. Cắt đôi hoặc khía dọc trái ớt để nhanh khô. Nếu muốn ít cay, bỏ bớt hạt và phần gân trắng.
3. Sấy ớt bằng lò nướng hoặc nồi chiên không dầu ở khoảng 60–70°C trong 3–5 giờ, hoặc phơi nắng to 3–5 ngày, đến khi ớt giòn, bẻ gãy được.
4. Để nguội, cho vào máy xay khô xay mịn. Rây qua rây nếu muốn bột thật mịn.
5. Cho bột vào hũ thủy tinh sạch, khô, đậy kín.

Khi xay ớt, bạn nên đeo khẩu trang và kính, mở cửa thoáng, chờ bột lắng 1–2 phút mới mở nắp máy xay để tránh bị cay mắt, sặc.

Bảo quản

Bột ớt để nơi khô ráo, tránh ánh nắng trực tiếp, dùng trong khoảng 6 tháng. Muốn giữ màu và mùi lâu hơn, cất ngăn mát tủ lạnh. Luôn dùng muỗng khô để lấy bột, tránh hơi nước làm bột bị vón và mốc.

Gợi ý dùng bột ớt trong món ăn

Bột ớt sạch tự làm cho màu đỏ cam tự nhiên rất đẹp. Bạn có thể dùng để làm dầu điều ớt cho bún bò Huế, ướp món tim heo xào ớt chuông sa tế hay nấu nồi lẩu bò cay ấm nóng. Một chút bột ớt rắc vào nước chấm chua ngọt cũng giúp chén nước chấm thêm màu sắc.

Ngoài ra, khi làm các món nướng, bạn nên trộn bột ớt với dầu ăn trước khi phết lên thịt để bột không bị khét. Nếu muốn món có màu đỏ đẹp mà ít cay, có thể dùng thêm bột ớt ngọt (paprika) hoặc dầu hạt điều.

Tham khảo thêm các công thức nước chấm và đồ chua trong mục nước chấm, đồ chua để tận dụng bột ớt nhà làm.

Tự làm dầu ớt từ bột ớt sạch

Dầu ớt nhà làm vừa thơm vừa đẹp màu, dùng chấm, trộn mì hay rưới lên phở đều ngon. Bạn chuẩn bị 3 muỗng canh bột ớt, 2 muỗng canh tỏi băm, 1 muỗng canh sả băm, 150 ml dầu ăn và nửa muỗng cà phê muối.

1. Phi tỏi và sả với dầu ở lửa nhỏ đến khi vàng nhạt, thơm.
2. Tắt bếp, chờ dầu bớt nóng khoảng 30 giây.
3. Cho bột ớt và muối vào, khuấy đều. Dầu sẽ chuyển màu đỏ cam đẹp mắt.
4. Để nguội, cho vào hũ thủy tinh sạch, dùng trong khoảng 2–3 tuần, cất ngăn mát.

Không cho bột ớt vào dầu đang sôi quá nóng vì bột sẽ cháy đen, đắng.

Lưu ý sức khỏe khi dùng bột ớt

Ớt có chất tạo vị cay, giúp món ăn kích thích vị giác. Tuy vậy, người bị đau dạ dày, trào ngược, trĩ hoặc vừa phẫu thuật nên hạn chế đồ cay. Trẻ nhỏ không nên ăn nhiều bột ớt. Nếu bạn có bệnh lý tiêu hóa, hãy hỏi ý kiến bác sĩ về lượng gia vị cay phù hợp.

Nếu đã lỡ mua bột ớt nghi pha phẩm màu, tốt nhất nên bỏ đi, không nên tiếc. Chi phí cho một gói bột ớt nhỏ hơn rất nhiều so với rủi ro sức khỏe lâu dài.

Câu hỏi thường gặp

Bột ớt đỏ đậm có chắc chắn là pha phẩm màu không?

Không chắc chắn. Một số giống ớt cho màu đỏ đậm tự nhiên. Bạn nên kết hợp nhiều cách thử như ngửi mùi, thử nước, xoa tay và chọn nơi bán uy tín. Muốn kết luận chính xác cần kiểm nghiệm tại phòng thí nghiệm.

Bột ớt bị vón cục có dùng được không?

Nếu chỉ vón nhẹ do ẩm, không có mùi lạ, không có đốm mốc, bạn có thể sấy lại rồi xay. Nếu có mùi mốc, đốm trắng hoặc xanh, hãy bỏ đi.

Có thể tự làm bột ớt từ ớt hiểm không?

Có. Ớt hiểm cho bột rất cay, màu đỏ sẫm. Do trái nhỏ nên thời gian sấy ngắn hơn, khoảng 2–4 giờ. Hãy dùng lượng ít khi nêm nếm.

Chỉ cần vài phút quan sát và thử nghiệm đơn giản, bạn đã có thể hạn chế mua phải bột ớt kém chất lượng. Tốt nhất, hãy tự làm một hũ bột ớt sạch cho gia đình và ghé ResFood để tìm thêm nhiều công thức dùng gia vị này.