Mâm cúng ông Công ông Táo: 4 món truyền thống dễ làm tại nhà

Ngày 23 tháng Chạp là dịp các gia đình Việt làm lễ tiễn ông Công ông Táo về trời, mở đầu cho những ngày chuẩn bị đón Tết. Bên cạnh mũ áo, cá chép, mâm cúng ông Công ông Táo thường có thêm mâm cỗ mặn thể hiện lòng thành của gia chủ. Sau lễ, cả nhà quây quần thưởng thức, không khí Tết như đã về gần.

Mâm cúng không cần cầu kỳ, quan trọng là chu đáo và sạch sẽ. Bài viết gợi ý 4 món truyền thống dễ làm theo phong cách miền Bắc: gà luộc lá chanh, xôi gấc, canh măng móng giò và nem rán, kèm cách bày mâm và các lưu ý khi chuẩn bị.

Mâm cúng ông Công ông Táo thường gồm những gì?

Tùy vùng miền và điều kiện mỗi nhà, mâm lễ có thể khác nhau. Phổ biến nhất gồm:

• Mâm lễ vật: hương, hoa tươi, nến, trầu cau, rượu, nước, mũ áo ông Công ông Táo và cá chép (cá sống thả chậu hoặc cá giấy).
• Mâm cỗ mặn: thường có gà luộc, xôi, canh, món cuốn hoặc món rán, giò chả, đĩa rau xào.
• Mâm chay: nhiều gia đình chọn cúng chay với xôi, chè, hoa quả, bánh kẹo.

Lễ cúng thường được thực hiện trước 12 giờ trưa ngày 23 tháng Chạp. Bạn nên chuẩn bị nguyên liệu từ hôm trước để buổi sáng không bị vội.

Món 1: Gà luộc lá chanh

Gà luộc là món không thể thiếu, tượng trưng cho sự đủ đầy. Gà cúng thường để nguyên con, ngậm bông hoa hồng đỏ trong mỏ.

Nguyên liệu

• 1 con gà trống ta khoảng 1,5–1,8 kg, làm sạch, để nguyên con
• 1 củ gừng, 3 củ hành tím, vài lá chanh
• 1 muỗng canh muối, 1/2 củ nghệ (tùy chọn để da gà vàng óng)

Cách làm

1. Gà làm sạch, xát muối và gừng giã khắp thân, rửa lại. Cắt bớt móng chân. Dùng dây buộc cố định cánh và chân theo dáng ngồi đẹp.
2. Cho gà vào nồi nước lạnh ngập mặt, thêm gừng đập dập, hành tím nướng, muối. Bắt đầu từ nước lạnh để thịt chín đều từ trong ra ngoài, da không bị nứt.
3. Đun lửa vừa đến khi nước sôi, hớt bọt, hạ lửa nhỏ luộc thêm khoảng 15 phút. Tắt bếp, đậy nắp ngâm gà thêm 15–20 phút.
4. Xiên đũa vào phần đùi, nước chảy ra trong là gà chín. Vớt gà, thả ngay vào bát nước đá pha chút muối 5 phút cho da căng giòn.
5. Giã nghệ, trộn với chút mỡ gà, quét đều lên da gà để có màu vàng óng. Đặt gà lên đĩa, thái lá chanh sợi nhỏ rắc lên.

Nước luộc gà giữ lại để nấu xôi hoặc nấu canh. Bạn có thể tìm thêm công thức khác trong mục món thịt gà.

Món 2: Xôi gấc

Xôi gấc đỏ tươi tượng trưng cho may mắn, thường xuất hiện trong mâm cỗ ngày lễ, Tết.

Nguyên liệu

• 1 kg gạo nếp cái hoa vàng
• 1 quả gấc chín (khoảng 500–600 g)
• 2 muỗng canh rượu trắng, 1 muỗng cà phê muối
• 2–3 muỗng canh đường, 2 muỗng canh mỡ gà hoặc dầu ăn

Cách làm

1. Vo sạch gạo nếp, ngâm 6–8 tiếng hoặc qua đêm, để ráo.
2. Bổ gấc, lấy phần ruột đỏ, bỏ hạt. Trộn thịt gấc với rượu trắng, bóp kỹ cho tơi ra.
3. Trộn gạo với gấc và muối, để khoảng 30 phút cho gạo ngấm màu.
4. Đồ xôi bằng chõ hoặc nồi hấp khoảng 30 phút. Khi hạt xôi chín, rưới đường và mỡ gà, xới đều, đồ thêm 10 phút cho xôi dẻo bóng.
5. Dùng khuôn hoặc bát úp xôi ra đĩa cho đẹp.

Mẹo: rượu trắng giúp màu gấc đỏ tươi hơn. Không cho đường từ đầu vì xôi sẽ bị nhão. Nếu không mua được gấc, bạn có thể thay bằng xôi bắp hoặc xôi đỗ xanh.

Món 3: Canh măng móng giò

Canh măng là món canh truyền thống trong mâm cỗ miền Bắc. Măng khô giòn dai, móng giò ninh mềm, nước dùng ngọt đậm.

Nguyên liệu

• 200 g măng khô (măng lưỡi lợn hoặc măng nứa)
• 1 cái móng giò heo (khoảng 800 g)
• 3 củ hành tím, hành lá, rau mùi
• Muối, nước mắm, hạt nêm

Cách làm

1. Ngâm măng khô từ 1–2 ngày, thay nước nhiều lần. Luộc măng 2–3 lần, mỗi lần khoảng 20 phút, đổ nước để măng hết mùi hăng và vị đắng. Xé hoặc thái măng thành miếng vừa ăn.
2. Móng giò cạo sạch lông, chặt miếng, chần qua nước sôi có gừng rồi rửa sạch.
3. Phi thơm hành tím, xào săn măng với chút nước mắm để măng ngấm vị.
4. Ninh móng giò với khoảng 2 lít nước trong 1 giờ đến khi mềm, hớt bọt thường xuyên. Cho măng vào ninh thêm 30 phút.
5. Nêm nước mắm, muối, hạt nêm vừa ăn. Khi múc ra bát, rắc hành lá và rau mùi.

Công thức chi tiết tham khảo tại canh măng móng giò heo.

Món 4: Nem rán

Nem rán vàng giòn là món "phải có" trong mâm cỗ Bắc, cả nhà thường cùng nhau cuốn nem từ sáng sớm.

Nguyên liệu (khoảng 30 chiếc)

• 400 g thịt nạc vai băm, 100 g tôm bóc vỏ băm nhỏ
• 1 củ cà rốt, 1 củ su hào nhỏ hoặc củ đậu, thái sợi
• 30 g miến dong, 10 g mộc nhĩ, 5 cái nấm hương
• 2 quả trứng, 3 củ hành tím, hành lá
• Bánh đa nem, nước mắm, hạt nêm, tiêu

Cách làm

1. Miến, mộc nhĩ, nấm hương ngâm nở, thái nhỏ. Rau củ thái sợi, bóp chút muối, vắt bớt nước.
2. Trộn thịt, tôm, rau củ, miến, mộc nhĩ, nấm, trứng, hành băm, nêm 1 muỗng canh nước mắm, 1 muỗng cà phê hạt nêm, tiêu.
3. Làm mềm bánh đa nem, cuốn nhân vừa chặt tay, không quá to.
4. Rán nem trong dầu ngập, lửa vừa, khoảng 7–8 phút đến khi vàng đều. Rán hai lần sẽ giòn lâu hơn: lần đầu chín vàng nhạt, để nguội, lần hai rán vàng giòn.

Xem thêm bí quyết trong công thức nem rán Hà Nội.

Gợi ý thêm món cho mâm cỗ đầy đặn

Nếu gia đình đông người, bạn có thể bổ sung một đĩa giò, như giò thủ hoặc chân giò bó luộc thái lát, một đĩa rau xào thập cẩm và đĩa dưa hành. Mâm cỗ có đủ món luộc, món xôi, món canh, món rán và món xào là cân đối.

Lịch chuẩn bị để không bị vội

• Ngày 21 tháng Chạp: ngâm măng khô, mua mũ áo, đặt mua gà và móng giò.
• Ngày 22 tháng Chạp: luộc măng nhiều lần, ngâm gạo nếp qua đêm, sơ chế nhân nem, cuốn nem và rán lần đầu.
• Sáng ngày 23: ninh canh, luộc gà, đồ xôi, rán nem lần hai, bày mâm và làm lễ.

Chia việc như vậy giúp buổi sáng chỉ còn khoảng 2 giờ nấu nướng, cả nhà có thể cùng làm lễ trước giờ trưa.

Cách bày mâm cúng gọn đẹp

• Đặt mâm cúng ở bàn thờ Táo quân trong bếp hoặc bàn thờ gia tiên, tùy phong tục gia đình.
• Gà luộc đặt chính giữa, đầu gà hướng ra ngoài. Xôi đặt cạnh gà.
• Bát canh, đĩa nem, đĩa giò bày xung quanh, kèm bát nước chấm và đôi đũa.
• Mâm lễ vật với hương, hoa, nến, mũ áo, cá chép đặt phía trước hoặc bên cạnh mâm cỗ.
• Sau lễ, cá chép sống nên thả ở ao, hồ sạch, không thả cả túi nilon để giữ gìn môi trường.

Lưu ý an toàn thực phẩm khi nấu cỗ

• Mua gà, thịt ở nơi có nguồn gốc rõ ràng, gà nên có kiểm dịch.
• Gà luộc, nem rán sau khi cúng xong nên ăn trong ngày hoặc cất tủ lạnh trong vòng 2 giờ.
• Thớt, dao dùng cho thịt sống và đồ chín phải tách riêng.
• Măng khô cần ngâm và luộc kỹ nhiều lần trước khi nấu.

Câu hỏi thường gặp

Cúng ông Công ông Táo vào giờ nào?

Theo phong tục, nhiều gia đình cúng trong khoảng sáng đến trước 12 giờ trưa ngày 23 tháng Chạp. Nếu bận, có thể cúng sớm hơn một hai ngày.

Có bắt buộc cúng mâm mặn không?

Không bắt buộc. Gia đình có thể cúng mâm chay với xôi, chè, trái cây, quan trọng là lòng thành.

Làm sao để da gà luộc không bị nứt?

Cho gà vào khi nước còn lạnh, luộc lửa vừa, không để nước sôi sùng sục và ngâm gà trong nồi sau khi tắt bếp.

Nem rán trước có giữ giòn được không?

Bạn có thể rán lần đầu từ hôm trước, để nguội rồi cất tủ lạnh. Sáng hôm cúng rán lần hai, nem sẽ giòn và nóng.

Một mâm cúng ông Công ông Táo với gà luộc, xôi gấc, canh măng và nem rán vừa đủ đầy vừa dễ chuẩn bị. Chúc gia đình bạn có ngày lễ ấm cúng và một năm mới an khang. Đừng quên ghé ResFood để tìm thêm công thức cho mâm cỗ Tết nhé.