Cách nấu xôi dẻo thơm: 4 món xôi đậu xanh, gấc, bắp, nấm

Cách nấu xôi tưởng đơn giản nhưng để có đĩa xôi dẻo thơm, hạt nếp căng bóng, không sượng cũng không nhão thì cần chú ý nhiều chi tiết nhỏ. Từ khâu chọn gạo nếp, ngâm gạo, đến cách đồ và thời điểm cho mỡ, đường đều ảnh hưởng đến thành phẩm.

Trong bài này, chúng mình chia sẻ những nguyên tắc nấu xôi cơ bản, cách đồ bằng xửng hấp và nồi cơm điện, kèm 4 công thức quen thuộc: xôi đậu xanh, xôi gấc, xôi bắp và xôi nấm. Bạn có thể áp dụng cho bữa sáng hằng ngày hoặc mâm cỗ ngày lễ, Tết.

Chọn gạo nếp ngon

Gạo nếp quyết định phần lớn độ dẻo và mùi thơm của xôi. Một số loại phổ biến:

• Nếp cái hoa vàng: hạt tròn, đều, thơm đậm, rất dẻo. Thường dùng cho xôi gấc, xôi cúng.
• Nếp nương, nếp cẩm: có mùi thơm đặc trưng, hợp với xôi ăn sáng và các món xôi màu.
• Nếp thường: giá mềm, dùng nấu xôi hằng ngày vẫn ngon nếu ngâm và đồ đúng cách.

Gạo nếp ngon có hạt mẩy, trắng đục đều, ít hạt gãy, có mùi thơm nhẹ. Tránh gạo có mùi ẩm mốc, hạt vàng hoặc có mọt.

Nguyên tắc nấu xôi dẻo thơm

Vo và ngâm gạo đủ thời gian

Vo gạo nhẹ tay 2–3 lần đến khi nước trong. Ngâm gạo trong nước lạnh từ 4–6 giờ, hoặc qua đêm nếu nhà bạn mát. Gạo ngâm đủ sẽ bóp nhẹ là vỡ, khi đồ hạt chín đều, mềm dẻo. Có thể thêm 1/2 muỗng cà phê muối vào nước ngâm để xôi đậm vị.

Để ráo gạo trước khi đồ

Sau khi ngâm, xả lại gạo và để ráo khoảng 15–20 phút. Gạo còn nhiều nước sẽ khiến xôi nhão, bết.

Đồ xôi bằng hơi nước

Đồ bằng hơi nước là cách truyền thống cho xôi ngon nhất. Nước trong nồi phải sôi mạnh trước khi đặt xửng gạo lên. Rải gạo đều, dùng đũa xăm vài lỗ để hơi đi đều lên trên.

Đồ hai lần

Đồ lần đầu khoảng 20 phút, mở nắp, xới đều, rưới chút nước, mỡ hoặc nước cốt dừa, rồi đồ tiếp 10–15 phút. Cách này giúp hạt nếp chín đều cả trên lẫn dưới.

Thêm chất béo đúng lúc

Mỡ gà, mỡ nước hoặc nước cốt dừa nên cho vào ở lần xới cuối. Chất béo giúp hạt xôi bóng đẹp, rời nhau, không dính tay. Nếu cho đường, cũng nên trộn ở giai đoạn này vì đường cho sớm sẽ làm xôi khó chín.

Nấu xôi bằng nồi cơm điện

Nếu không có xửng hấp, bạn vẫn có thể nấu xôi bằng nồi cơm điện:

1. Ngâm gạo như bình thường, để ráo.
2. Cho gạo vào nồi, đổ nước xấp xỉ mặt gạo hoặc thấp hơn mặt gạo khoảng 0,5 cm. Lượng nước ít hơn nhiều so với nấu cơm.
3. Thêm chút muối, bật chế độ nấu. Khi nồi chuyển sang chế độ giữ ấm, mở nắp xới đều, cho mỡ hoặc nước cốt dừa vào.
4. Đậy nắp, ủ thêm 15 phút.

Một cách khác là đặt xửng hấp của nồi cơm điện lên trên, cho nước vào lòng nồi và đồ xôi bằng hơi như nồi hấp thông thường.

1. Xôi đậu xanh

Nguyên liệu (cho 4 người)

• 500 g gạo nếp
• 150 g đậu xanh không vỏ
• 1 muỗng cà phê muối, 2 muỗng canh mỡ gà hoặc dầu ăn
• Hành phi, muối vừng để rắc khi ăn

Cách làm

1. Ngâm gạo nếp 5 giờ, ngâm đậu xanh 3 giờ. Để ráo cả hai.
2. Trộn gạo, đậu xanh với muối, cho vào xửng đồ khoảng 25 phút.
3. Mở nắp, xới đều, rưới mỡ gà, đồ thêm 10 phút.
4. Xới xôi ra đĩa, rắc hành phi và muối vừng.

Xôi đậu xanh ăn kèm chả, giò lụa hoặc lạp xưởng chiên mắm là bữa sáng no lâu, rất tiện cho người đi làm.

2. Xôi gấc

Nguyên liệu

• 500 g gạo nếp cái hoa vàng
• 1/2 quả gấc chín đỏ
• 1 muỗng canh rượu trắng, 1/2 muỗng cà phê muối
• 2–3 muỗng canh đường, 2 muỗng canh mỡ gà hoặc nước cốt dừa

Cách làm

1. Ngâm gạo khoảng 6 giờ, để ráo.
2. Lấy thịt gấc, bỏ hạt, trộn với rượu và muối. Bóp đều gấc với gạo nếp đến khi hạt gạo nhuộm đỏ đều.
3. Đồ xôi khoảng 25 phút, mở nắp xới đều, cho đường và mỡ gà vào.
4. Đồ thêm 10–15 phút đến khi hạt nếp chín mềm, bóng đỏ.

Rượu giúp màu gấc lên tươi, mỡ gà giữ cho hạt xôi bóng và không bị khô. Xôi gấc thường xuất hiện trong mâm cỗ Tết, đám cưới, đầy tháng, cùng với các món như bánh tét lá cẩm.

3. Xôi bắp

Nguyên liệu

• 300 g bắp nếp hạt
• 300 g gạo nếp
• 50 g đậu xanh cà vỏ, 1/2 muỗng cà phê vôi tôi (tuỳ chọn)
• Muối, đường, mỡ hành, đậu phộng rang hoặc mè rang

Cách làm

1. Tách hạt bắp, luộc với chút muối khoảng 20 phút đến khi hạt nở mềm. Nếu dùng vôi tôi, phải rửa bắp thật kỹ nhiều lần sau khi luộc.
2. Ngâm gạo nếp, hấp đậu xanh chín rồi tán nhuyễn.
3. Trộn gạo nếp với bắp đã luộc, đồ khoảng 25–30 phút.
4. Khi ăn, xới xôi ra, phủ đậu xanh, mỡ hành, rắc đậu phộng và đường nếu thích.

Bạn có thể tham khảo thêm cách làm xôi bắp với tỉ lệ chi tiết hơn trên ResFood.

4. Xôi nấm thập cẩm

Nguyên liệu

• 500 g gạo nếp
• 100 g nấm đông cô tươi hoặc khô, 100 g nấm rơm
• 100 g lạp xưởng hoặc thịt gà xé (tuỳ chọn)
• 2 muỗng canh dầu hào hoặc nước tương, 1 muỗng cà phê hạt nêm
• Hành tím, tỏi, dầu ăn, hành lá

Cách làm

1. Ngâm gạo, để ráo. Nấm cắt hạt lựu, lạp xưởng thái lát.
2. Phi thơm hành tỏi, xào nấm, lạp xưởng với dầu hào, hạt nêm.
3. Đồ gạo nếp khoảng 20 phút, xới ra trộn đều với phần nhân xào, đồ thêm 15 phút.
4. Rắc hành lá, ăn nóng.

Phiên bản chay có thể bỏ lạp xưởng, dùng thêm nấm và đậu hũ. Tham khảo thêm xôi thập cẩm nấm để có thêm ý tưởng.

Lỗi thường gặp khi nấu xôi

• Xôi sượng, lõi cứng: ngâm gạo chưa đủ, lửa yếu hoặc hơi nước không đủ mạnh.
• Xôi nhão, bết: gạo chưa ráo, cho quá nhiều nước khi nấu bằng nồi cơm điện, hoặc nắp nồi đọng nước nhỏ xuống. Hãy quấn khăn sạch quanh nắp vung.
• Xôi khô cứng khi nguội: thiếu chất béo hoặc đồ quá lâu. Nên ủ xôi trong nồi giữ ấm hoặc bọc lá chuối.
• Màu xôi không đều: chưa trộn đều gạo với màu từ lá cẩm, gấc, lá dứa.

Gợi ý món ăn kèm và cách bày xôi đẹp mắt

Xôi ngon nhất khi ăn cùng món mặn đậm vị và một chút rau hoặc dưa để cân bằng. Một vài gợi ý dễ chuẩn bị:

• Xôi đậu xanh, xôi trắng: ăn với giò lụa, chả quế, thịt kho, trứng kho, ruốc hoặc chà bông.
• Xôi gấc: dùng kèm gà luộc chặt miếng, giò lụa, chè hoặc bày mâm cúng.
• Xôi bắp: hợp với muối vừng, đường, mỡ hành, ăn sáng hoặc ăn xế.
• Xôi nấm: có thể ăn không, hoặc kèm trứng ốp la, dưa leo, đồ chua.

Để bày đẹp, bạn có thể dùng bát nhỏ quét chút dầu, nén xôi vào rồi úp ra đĩa thành khối tròn đều. Với xôi gấc, dùng khuôn hoa hoặc khuôn tròn để đóng thành từng miếng, rắc vừng trắng lên trên. Lót lá chuối dưới đĩa vừa giữ ấm, vừa tạo mùi thơm và trông mộc mạc, hấp dẫn hơn.

Nếu nấu xôi cho cả nhà ăn sáng trong tuần, bạn có thể đồ một mẻ lớn, chia thành từng phần nhỏ bọc màng thực phẩm, cất ngăn mát. Mỗi sáng chỉ cần hấp lại vài phút là có ngay bữa sáng nóng hổi.

Bảo quản và hâm nóng xôi

Xôi nên ăn trong ngày. Nếu còn thừa, để nguội, cho vào hộp kín và bảo quản ngăn mát, dùng trong 1–2 ngày. Khi ăn, hấp lại khoảng 10 phút hoặc rưới chút nước rồi quay lò vi sóng 1–2 phút, đậy nắp để xôi mềm lại.

Câu hỏi thường gặp

Không ngâm gạo có nấu xôi được không?

Có thể, nhưng xôi sẽ khó chín đều và dễ sượng. Nếu vội, bạn ngâm gạo bằng nước ấm khoảng 40–50°C trong 1–2 giờ rồi đồ lâu hơn bình thường.

Vì sao nên rưới mỡ gà vào xôi?

Mỡ gà làm hạt xôi bóng, thơm, rời nhau và giữ mềm lâu hơn. Bạn có thể thay bằng dầu ăn hoặc nước cốt dừa nếu muốn món nhẹ hơn hoặc nấu chay.

Ăn xôi nhiều có béo không?

Xôi chủ yếu là tinh bột, một bát xôi nhỏ cung cấp khoảng 300–350 kcal tuỳ món. Bạn nên ăn lượng vừa phải, kết hợp thêm rau và thực phẩm giàu đạm để bữa ăn cân bằng.

Chỉ cần ngâm gạo đủ, đồ bằng hơi nước mạnh và thêm chất béo đúng lúc, bạn sẽ có những đĩa xôi dẻo thơm hấp dẫn. Khám phá thêm nhiều món trong chuyên mục cơm, bún, mì, cháo trên ResFood nhé.