Lá dứa có tác dụng gì? Công dụng, lưu ý và 4 món ngon từ lá dứa

Lá dứa (còn gọi là lá nếp, lá thơm) là loại lá quen thuộc trong căn bếp Việt và nhiều nước Đông Nam Á. Chỉ cần vài lá cho vào nồi cơm, nồi chè hay xửng xôi là cả gian bếp thơm phức. Ngoài vai trò tạo hương, tạo màu, nhiều người còn thắc mắc lá dứa có tác dụng gì với sức khỏe.

Bài viết dưới đây tổng hợp những công dụng phổ biến của lá dứa theo kinh nghiệm dân gian và góc nhìn ẩm thực, kèm các lưu ý khi dùng. Phần cuối là 4 công thức dễ làm để bạn tận dụng lá dứa trong bữa ăn gia đình.

Lá dứa là gì? Phân biệt với lá cây dứa (thơm)

Lá dứa dùng trong nấu ăn là lá của cây dứa thơm, thân thảo, mọc thành bụi, lá dài và mềm, màu xanh đậm, có mùi thơm đặc trưng như mùi cơm nếp mới. Loại lá này hoàn toàn khác với lá của cây dứa ăn quả (quả thơm, khóm) vốn cứng, có gai và không dùng để tạo hương.

Mùi thơm của lá dứa đến từ các hợp chất thơm tự nhiên, cũng là hợp chất tạo nên mùi thơm của một số loại gạo thơm. Đó là lý do người ta hay bỏ vài lá dứa vào nồi cơm để cơm thơm hơn.

Công dụng của lá dứa trong ẩm thực

Tạo hương thơm tự nhiên

Lá dứa giúp món ăn có mùi thơm dịu, dễ chịu mà không cần dùng hương liệu tổng hợp. Lá thường được dùng cho cơm, xôi, chè, bánh, thạch và cả món mặn như gà nướng, gà chiên.

Tạo màu xanh đẹp mắt

Nước cốt lá dứa có màu xanh lục tự nhiên, dùng làm bánh da lợn, bánh bò, xôi xanh, rau câu, bánh bông lan. Tương tự như cách người ta dùng lá cẩm để nhuộm tím bánh tét lá cẩm, lá dứa là lựa chọn an toàn thay cho phẩm màu.

Làm vật gói, lót món ăn

Lá dứa dẻo, dai, có thể đan thành giỏ nhỏ đựng bánh hoặc gói miếng thịt gà khi chiên, nướng. Lá vừa giữ ẩm cho thịt vừa truyền mùi thơm.

Lá dứa có tác dụng gì với sức khỏe?

Trong dân gian, lá dứa được dùng nấu nước uống với mong muốn giải nhiệt, giúp thư giãn, dễ ngủ hơn. Một số nghiên cứu ban đầu cho thấy lá dứa có chứa các hợp chất chống oxy hóa. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học trên người còn hạn chế. Vì vậy, bạn nên xem lá dứa là nguyên liệu tạo hương vị tự nhiên, có thể mang lại cảm giác dễ chịu, chứ không phải thuốc chữa bệnh.

Những công dụng thường được nhắc đến

• Giải khát, giải nhiệt: nước lá dứa thơm nhẹ, uống mát vào ngày nóng, giúp bạn uống đủ nước hơn mà không cần thêm nhiều đường.
• Thư giãn tinh thần: mùi thơm của lá dứa được nhiều người cảm thấy dễ chịu, thư thái.
• Thay thế hương liệu, phẩm màu: đây là lợi ích rõ ràng nhất, giúp món ăn tự nhiên hơn.
• Theo kinh nghiệm dân gian: nước lá dứa được dùng với mong muốn hỗ trợ tiêu hóa, giảm cảm giác mệt mỏi. Hiệu quả này chưa được chứng minh đầy đủ.

Lưu ý khi dùng lá dứa

• Chỉ dùng ở lượng vừa phải như một loại thức uống, gia vị.
• Người đang mắc bệnh mạn tính như tiểu đường, huyết áp, bệnh thận, phụ nữ mang thai, đang cho con bú nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi uống nước lá dứa thường xuyên, đặc biệt là nước nấu đặc.
• Không dùng nước lá dứa thay thế thuốc điều trị.
• Rửa sạch lá, chọn lá trồng ở nơi sạch, không phun thuốc.

Cách chọn và bảo quản lá dứa

• Chọn lá: lá xanh đậm, bản to, dài, không dập nát, không vàng úa. Lá già thường thơm hơn và cho màu đậm hơn lá non.
• Bảo quản ngắn ngày: rửa sạch, để ráo, bọc trong khăn giấy rồi cho vào túi kín, để ngăn mát được khoảng 5–7 ngày.
• Bảo quản lâu: cắt khúc, cho vào túi zip, cấp đông. Lá đông lạnh vẫn thơm và dùng tốt cho nấu nước, nấu chè trong khoảng 2–3 tháng.
• Nước cốt lá dứa: xay lá với nước, lọc lấy nước, đổ vào khay đá cấp đông. Mỗi viên dùng dần cho làm bánh, nấu xôi.

4 món ngon dễ làm từ lá dứa

1. Nước lá dứa thanh mát

Nguyên liệu: 10 lá dứa, 1,5 lít nước, 1–2 muỗng canh đường phèn (tùy chọn).

1. Rửa sạch lá dứa, cắt khúc khoảng 5 cm, có thể vò nhẹ hoặc thắt nút để lá dễ ra mùi.
2. Đun sôi nước, cho lá vào nấu lửa nhỏ khoảng 10–15 phút.
3. Thêm chút đường phèn nếu thích, khuấy tan rồi tắt bếp.
4. Để nguội, lọc bỏ lá, cho vào chai thủy tinh, bảo quản ngăn mát và dùng trong 1–2 ngày.

Mẹo: nấu cùng vài lát gừng hoặc vài lá sả để thơm hơn vào ngày se lạnh.

2. Xôi lá dứa xanh thơm

Nguyên liệu: 500 g gạo nếp, 15 lá dứa, 100 ml nước cốt dừa, 1/2 muỗng cà phê muối, 2 muỗng canh đường, dừa nạo, mè rang.

1. Xay lá dứa với 200 ml nước, lọc lấy nước cốt.
2. Ngâm nếp với nước lá dứa và 1/4 muỗng cà phê muối khoảng 6–8 giờ, đến khi hạt nếp ngấm màu xanh.
3. Xả lại nếp, để ráo, đồ trong xửng hấp khoảng 25 phút.
4. Trộn nước cốt dừa với đường và chút muối, rưới đều vào xôi, đảo nhẹ, hấp thêm 10 phút.
5. Ăn kèm dừa nạo, muối mè. Nếu thích món mặn, bạn có thể tham khảo xôi thập cẩm nấm để đổi vị.

3. Rau câu lá dứa nước cốt dừa

Nguyên liệu: 10 g bột rau câu dẻo, 800 ml nước lá dứa, 200 ml nước cốt dừa, 120 g đường.

1. Chia bột rau câu làm hai phần. Phần 1 hòa với nước lá dứa và 90 g đường, đun sôi, khuấy tan, đổ vào khuôn khoảng 2/3.
2. Khi lớp xanh vừa se mặt, phần 2 đun với nước cốt dừa, 30 g đường và 100 ml nước, đổ nhẹ lên trên.
3. Để nguội rồi cho vào ngăn mát khoảng 2 giờ.

Nếu yêu thích món tráng miệng mềm mịn, bạn có thể thay nước cốt lá dứa vào công thức bánh flan bí đỏ để có món flan lá dứa thơm lạ miệng.

4. Gà chiên gói lá dứa

Nguyên liệu: 500 g đùi gà rút xương, 20 lá dứa to, 2 tép tỏi, 1 muỗng canh dầu hào, 1 muỗng canh nước tương, 1 muỗng cà phê đường, 1/2 muỗng cà phê tiêu, 1 muỗng canh dầu mè.

1. Cắt gà thành miếng vuông khoảng 3 cm, ướp với tỏi băm và gia vị ít nhất 30 phút.
2. Dùng lá dứa gói từng miếng gà, thắt nút hoặc dùng tăm cố định.
3. Chiên ngập dầu ở lửa vừa (khoảng 160°C) trong 8–10 phút đến khi gà chín đều. Hoặc dùng nồi chiên không dầu 180°C khoảng 15 phút, lật giữa chừng.
4. Bóc lá ra khi ăn, chấm kèm tương ớt chua ngọt.

Bạn có thể khám phá thêm nhiều món gà thơm ngon khác trong chuyên mục Món thịt gà.

Mẹo nhỏ khi nấu với lá dứa

• Vò nhẹ hoặc thắt nút lá trước khi nấu để mùi thơm tiết ra nhanh hơn.
• Không nấu lá quá lâu ở lửa lớn, nước dễ chuyển màu vàng và có vị hơi chát.
• Nước cốt lá dứa để lâu sẽ lắng, bạn khuấy đều trước khi dùng.
• Bỏ 2–3 lá dứa thắt nút vào nồi cơm, đặc biệt với cơm gạo lứt, để cơm thơm và dễ ăn hơn.

Câu hỏi thường gặp

Uống nước lá dứa mỗi ngày có tốt không?

Với người khỏe mạnh, uống nước lá dứa loãng với lượng vừa phải, khoảng 1–2 cốc mỗi ngày, thường không gây vấn đề. Bạn nên hạn chế thêm đường. Người có bệnh lý nên hỏi ý kiến bác sĩ.

Nước lá dứa bị đổi màu có uống được không?

Nước lá dứa để lâu sẽ chuyển màu vàng nâu do oxy hóa. Nếu không có mùi lạ và vẫn trong thời gian bảo quản 1–2 ngày trong ngăn mát thì vẫn dùng được. Có mùi chua hoặc nhớt thì nên bỏ.

Có thể thay nước cốt lá dứa bằng tinh chất lá dứa đóng chai không?

Có thể, nhưng tinh chất đóng chai thường có thêm hương liệu và màu. Bạn nên dùng ít và chọn sản phẩm có nhãn mác rõ ràng.

Lá dứa là nguyên liệu nhỏ bé nhưng mang lại hương thơm dễ chịu cho rất nhiều món ăn. Hãy thử ngay các công thức trên và ghé ResFood để tìm thêm nhiều món ngon thú vị khác nhé.