Sữa đậu nành nguyên chất: cách phân biệt và tự nấu tại nhà
Sữa đậu nành bán rong đôi khi được pha bột, hương liệu hay chất tạo đặc. Bài viết chỉ bạn cách nhận biết sữa đậu nành nguyên chất bằng mắt, mũi, vị giác và cách tự nấu tại nhà.
Sữa đậu nành nguyên chất là thức uống quen thuộc của nhiều gia đình Việt: rẻ, dễ uống, giàu đạm thực vật. Tuy nhiên, sữa đậu nành bán sẵn ngoài chợ, vỉa hè không phải lúc nào cũng được nấu hoàn toàn từ hạt đậu. Một số nơi có thể pha thêm bột đậu nành công nghiệp, bột béo, hương liệu hoặc chất tạo đặc để giảm chi phí mà vẫn cho cảm giác "đặc, thơm".
Bài viết này giúp bạn nhận biết sữa đậu nành nguyên chất bằng những cách đơn giản, đồng thời hướng dẫn tự nấu sữa đậu nành tại nhà để cả nhà yên tâm thưởng thức.
Thế nào là sữa đậu nành nguyên chất
Sữa đậu nành nguyên chất được làm từ hạt đậu nành ngâm nở, xay với nước, lọc bỏ bã rồi đun chín. Thành phần chỉ gồm đậu nành, nước và có thể thêm đường, một chút muối hoặc lá dứa để tạo hương. Sữa có màu trắng ngà tự nhiên, mùi thơm của đậu chín và độ sánh vừa phải.
Sữa đậu nành "không chuẩn" mà nhiều người gọi là sữa giả thường là sữa pha loãng rồi bù lại bằng bột, chất làm đặc, hương liệu, màu. Những loại này không hẳn gây hại ngay, nhưng giá trị dinh dưỡng thấp hơn và bạn khó kiểm soát nguồn gốc nguyên liệu. Vì vậy, biết cách nhận biết sẽ giúp bạn chọn mua thông minh hơn.
Cách phân biệt sữa đậu nành nguyên chất và sữa pha
Quan sát màu sắc
Sữa đậu nành nấu từ hạt có màu trắng ngà hoặc hơi vàng nhạt, màu không quá đều và không quá trắng. Nếu sữa trắng tinh như sữa bò, hoặc vàng đậm bất thường, có thể đã được pha thêm bột béo hay màu thực phẩm.
Ngửi mùi
Sữa nguyên chất có mùi đậu chín thơm nhẹ, đôi khi hơi "ngái" đặc trưng của đậu nành. Mùi thơm này dịu và tan nhanh. Sữa có mùi thơm sực nức, ngọt gắt như mùi kẹo, mùi vani hay mùi sữa bột thường đã thêm hương liệu.
Nếm vị
Khi uống, sữa nguyên chất có vị bùi, béo nhẹ, hậu vị đậu rõ ràng. Nếu sữa có vị nhạt nhưng lại rất sánh, hoặc béo ngậy kiểu bột kem, đó là dấu hiệu sữa đã pha loãng và bù đặc bằng phụ gia. Sữa nấu chưa kỹ có vị chát, hăng, bạn cũng không nên dùng.
Kiểm tra lớp váng khi để nguội
Đây là cách dễ thấy nhất. Đun nóng một ít sữa rồi để nguội tự nhiên khoảng 15–20 phút. Sữa đậu nành nguyên chất sẽ tạo một lớp váng mỏng màu vàng nhạt trên bề mặt, có thể nhấc lên được. Đó là lớp màng protein và chất béo của đậu, giống nguyên lý làm tàu hũ ky. Sữa pha nhiều nước và phụ gia thường không tạo váng, hoặc váng rất mỏng, rách vụn.
Quan sát độ sánh và cặn
Rót sữa vào cốc thủy tinh, nghiêng nhẹ cốc. Sữa nguyên chất có độ sánh vừa, chảy mượt, để lâu có thể lắng một lớp cặn mịn rất nhẹ dưới đáy. Sữa quá đặc, sệt như hồ, bám dày thành cốc có thể đã pha chất làm đặc. Ngược lại, sữa loãng như nước, tách lớp nhanh là sữa pha quá nhiều nước.
Thử đun sôi lại
Khi đun sôi, sữa nguyên chất sủi bọt nhiều, bọt mịn và dễ trào. Sữa pha bột thường ít bọt, hoặc bọt to và vỡ nhanh. Đây chỉ là dấu hiệu tham khảo, nên kết hợp với các cách trên để đánh giá.
Mẹo chọn mua sữa đậu nành an toàn
- Ưu tiên cơ sở có quầy bán cố định, dụng cụ sạch, sữa đựng trong thùng có nắp đậy.
- Hỏi người bán về cách nấu, thời điểm nấu. Sữa ngon nhất trong ngày, không để qua đêm ở nhiệt độ thường.
- Chọn chai, túi đựng sạch, không bị móp, không có mùi nhựa.
- Sữa đóng hộp thì đọc kỹ thành phần, chọn loại có tỷ lệ đậu nành cao, ít đường, hạn sử dụng rõ ràng.
- Sữa có vị chua, mùi lạ, sủi bọt khi chưa đun hoặc tách lớp vón cục là sữa đã hỏng, cần bỏ đi.
Cách nấu sữa đậu nành nguyên chất tại nhà
Cách chắc chắn nhất để có sữa đậu nành nguyên chất là tự nấu. Quy trình không khó, chỉ cần một chiếc máy xay sinh tố và túi lọc.
Nguyên liệu cho khoảng 1,5 lít
- Đậu nành hạt: 200 g.
- Nước lọc: khoảng 1,6 lít.
- Lá dứa: 3–4 lá, rửa sạch, cột lại.
- Đường: 60–100 g tùy khẩu vị.
- Muối: một nhúm nhỏ.
Các bước thực hiện
- Sơ chế đậu: Nhặt bỏ hạt lép, hạt mốc, sạn. Vo sạch rồi ngâm với nước lọc khoảng 8–10 tiếng, mùa hè có thể ngâm trong ngăn mát để tránh chua. Hạt đậu nở gấp đôi, bẻ đôi thấy ruột mịn đều là đạt.
- Bóc vỏ lụa: Chà nhẹ đậu trong thau nước, vỏ lụa sẽ nổi lên, bạn gạn bỏ. Bước này giúp sữa thơm, mịn và bớt mùi hăng.
- Xay đậu: Chia đậu thành 2–3 mẻ, mỗi mẻ xay với khoảng 500 ml nước trong 1–2 phút đến khi thật nhuyễn.
- Lọc sữa: Đổ hỗn hợp qua túi vải lọc, vắt kiệt lấy nước. Có thể thêm 100 ml nước vào bã, xay và lọc lại lần nữa để tận dụng.
- Nấu sữa: Cho sữa và lá dứa vào nồi đáy dày, đun lửa vừa, khuấy liên tục để không khét đáy. Khi sữa sôi, hạ lửa nhỏ, nấu thêm khoảng 10–15 phút. Hớt bỏ bọt trong quá trình nấu.
- Nêm và hoàn thiện: Cho đường và chút muối, khuấy tan. Vớt lá dứa ra, tắt bếp.
Điểm quan trọng nhất là sữa phải được nấu chín kỹ. Đậu nành sống chứa một số chất có thể gây khó tiêu, đầy bụng. Đun sôi đủ thời gian sẽ giúp sữa an toàn và thơm hơn.
Lỗi thường gặp khi tự nấu sữa đậu nành
Sữa bị khét, có vị khói
Do đun lửa lớn và không khuấy. Protein đậu nành rất dễ bám đáy. Hãy dùng nồi đáy dày, lửa vừa và khuấy đều tay, nhất là khi sữa sắp sôi.
Sữa bị trào
Sữa đậu nành sủi bọt mạnh khi sôi. Không đổ sữa quá 2/3 nồi, mở nắp và hạ lửa ngay khi thấy bọt dâng lên.
Sữa có mùi hăng, ngái
Do chưa bóc vỏ lụa hoặc nấu chưa đủ lâu. Thêm lá dứa và nấu sôi thêm vài phút sẽ cải thiện rõ.
Bảo quản và tận dụng sữa đậu nành
Sữa đậu nành tự nấu để nguội, cho vào chai thủy tinh sạch, bảo quản ngăn mát và dùng trong khoảng 2 ngày. Mỗi lần uống, lắc đều hoặc hâm nóng lại. Không để sữa ở nhiệt độ phòng quá 2–3 tiếng.
Ngoài uống trực tiếp, sữa đậu nành còn dùng được trong nhiều món ăn. Bạn có thể dùng để làm món đậu hũ hấp trứng mềm mịn, nấu súp hoặc thay sữa bò trong các món chay. Bã đậu có thể trộn vào bột làm bánh, chiên với trứng hoặc làm phân bón cho cây.
Sữa đậu nành và giá trị dinh dưỡng
Một ly sữa đậu nành nguyên chất 250 ml, ít đường, cung cấp khoảng 7–8 g đạm và khoảng 100–130 kcal tùy lượng đường. Đây là nguồn đạm thực vật phù hợp cho người ăn chay, người không dung nạp lactose. Nếu bạn quan tâm thực đơn ăn chay đầy đủ chất, hãy tham khảo mục món ăn chay và các món món chay trên ResFood.
Tuy vậy, không nên uống quá nhiều mỗi ngày, khoảng 1–2 ly là hợp lý. Người có bệnh lý về tuyến giáp, sỏi thận, gout hoặc đang điều trị bệnh nên hỏi ý kiến bác sĩ hay chuyên gia dinh dưỡng về lượng phù hợp. Trẻ nhỏ không nên dùng sữa đậu nành thay hoàn toàn sữa mẹ hoặc sữa công thức.
Bạn cũng có thể kết hợp sữa đậu nành với các món từ đậu hũ như canh rong biển đậu hũ hay đậu hũ sốt mè để có bữa ăn giàu đạm thực vật.
Câu hỏi thường gặp
Sữa đậu nành không tạo váng có phải là sữa giả?
Không hẳn. Sữa quá loãng, pha nhiều nước hoặc chưa đun nóng đủ cũng khó tạo váng. Bạn nên kết hợp thêm màu, mùi, vị và độ sánh để đánh giá chính xác hơn.
Uống sữa đậu nành khi đói có sao không?
Uống khi bụng quá đói có thể khiến một số người đầy hơi, khó chịu. Nên uống sau bữa sáng hoặc ăn kèm một chút bánh, khoai.
Có nên uống sữa đậu nành để qua đêm?
Sữa để ngoài nhiệt độ phòng qua đêm rất dễ hỏng, không nên uống. Nếu bảo quản ngăn mát trong chai kín và không có mùi chua thì vẫn dùng được trong khoảng 2 ngày.
Sữa đậu nành có thay thế sữa bò được không?
Sữa đậu nành là lựa chọn tốt cho người ăn chay hoặc không dung nạp lactose, nhưng thành phần dinh dưỡng khác sữa bò. Nên đa dạng nguồn đạm và canxi trong bữa ăn.
Chỉ cần chú ý màu, mùi, vị và lớp váng, bạn đã có thể chọn được sữa đậu nành nguyên chất. Tốt hơn nữa, hãy tự nấu tại nhà để thưởng thức ly sữa thơm bùi, an toàn và khám phá thêm nhiều món ngon trên ResFood.
