Tôm sú: cách phân biệt với tôm thẻ và giá trị dinh dưỡng

Tôm sú là một trong những loại tôm được ưa chuộng nhất ở Việt Nam nhờ thịt chắc, ngọt và kích thước lớn. Tuy vậy, không ít người vẫn nhầm tôm sú với tôm thẻ, hoặc không biết cách chọn tôm tươi, tránh tôm bị bơm tạp chất.

Bài viết này giúp bạn nhận diện tôm sú chỉ trong vài giây, phân biệt tôm sú tự nhiên với tôm nuôi, hiểu giá trị dinh dưỡng và cách chế biến để giữ trọn vị ngọt.

Tôm sú là tôm gì?

Tôm sú (tên tiếng Anh là black tiger shrimp) thuộc họ tôm he, sống ở vùng nước lợ và ven biển. Ở Việt Nam, tôm sú được nuôi nhiều ở các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long như Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng. Tôm sú tự nhiên đánh bắt ngoài biển ít hơn và có giá cao hơn.

Tôm sú trưởng thành có thể dài 20–30 cm. Trên thị trường, tôm thường được bán theo "size", tức số con trên mỗi kg. Ví dụ size 20 nghĩa là khoảng 20 con/kg.

Cách nhận biết tôm sú

Vằn ngang trên thân

Đặc điểm rõ nhất của tôm sú là các vằn ngang màu đen hoặc xanh đậm xen kẽ vàng nhạt chạy dọc thân, giống vằn hổ. Đây cũng là lý do tôm có tên "tôm hổ".

Màu sắc vỏ

Tôm sú sống có màu xanh đen, xanh rêu hoặc nâu sẫm tuỳ môi trường. Tôm sú tự nhiên thường có màu sáng, vằn rõ, đôi khi pha vàng hoặc đỏ nhạt ở chân.

Vỏ dày, cứng

Vỏ tôm sú dày và cứng hơn tôm thẻ. Khi bóc, bạn sẽ thấy vỏ tách khá dễ khỏi thịt.

Kích thước

Tôm sú thường to hơn tôm thẻ cùng độ tuổi. Những con tôm 15–25 con/kg gần như chắc chắn là tôm sú.

Phân biệt tôm sú và tôm thẻ

Tôm thẻ (tôm thẻ chân trắng) là loại tôm nuôi phổ biến nhất hiện nay. Bạn có thể phân biệt dựa trên các điểm sau:

• Màu thân: Tôm thẻ có màu trắng trong hoặc xám nhạt, không có vằn đen rõ. Tôm sú có vằn sậm đặc trưng.
• Chân: Tôm thẻ chân trắng có chân màu trắng ngà. Chân tôm sú thường có màu xanh, vàng hoặc đỏ nhạt.
• Vỏ: Vỏ tôm thẻ mỏng, mềm hơn. Vỏ tôm sú dày, cứng.
• Thịt: Thịt tôm sú chắc, giòn, ngọt đậm. Thịt tôm thẻ mềm hơn, vị ngọt nhẹ.
• Khi nấu chín: Tôm sú chuyển màu đỏ cam đậm, vằn vẫn còn thấy. Tôm thẻ chuyển màu cam hồng đồng đều.
• Giá: Tôm sú thường đắt hơn tôm thẻ cùng kích cỡ.

Tôm sú tự nhiên và tôm sú nuôi khác nhau thế nào?

Màu sắc và vằn

Tôm sú tự nhiên có màu sáng hơn, vằn rõ nét, vỏ bóng. Tôm nuôi trong ao thường có màu sẫm, xanh đen, vằn ít tương phản hơn.

Thịt và vị

Tôm sú tự nhiên vận động nhiều nên thịt săn chắc, vị ngọt đậm. Tôm nuôi thịt mềm hơn một chút nhưng vẫn rất ngon nếu được nuôi đúng cách.

Giá thành

Tôm sú tự nhiên có giá cao hơn đáng kể, nhất là size lớn. Nếu muốn mua tôm sú biển chất lượng, bạn có thể tham khảo tôm sú tươi sống trên ResFood.

Cách chọn tôm sú tươi ngon

• Tôm còn sống, bơi khoẻ: Đây là tiêu chí tốt nhất. Tôm sống phản xạ nhanh khi chạm vào.
• Đầu dính chặt vào thân: Tôm tươi có đầu gắn chắc. Đầu lỏng, dễ rời là tôm đã để lâu.
• Vỏ bóng, cứng, không nhớt: Tránh tôm có vỏ mềm, nhớt hoặc có đốm đen ở khớp.
• Mùi tanh nhẹ tự nhiên: Không có mùi hôi, mùi khai hay mùi hoá chất.
• Thân cong, đàn hồi: Tôm tươi khi ấn vào thân có độ đàn hồi tốt.

Nhận biết tôm bị bơm tạp chất

Tôm bị bơm thường có phần đầu và thân căng phồng bất thường, thịt nhũn, phần nối giữa đầu và thân có thể thấy chất lạ khi bóc. Khi luộc, tôm bị bơm thường không cong đều, nước luộc đục và thịt bở. Bạn nên mua ở nơi uy tín, có nguồn gốc rõ ràng.

Giá trị dinh dưỡng của tôm sú

Tôm sú là nguồn đạm động vật chất lượng, ít chất béo. Theo các bảng thành phần dinh dưỡng phổ biến, 100 g thịt tôm chín cung cấp khoảng:

• Năng lượng: khoảng 95–100 kcal
• Đạm: khoảng 20–24 g
• Chất béo: khoảng 1–1,5 g
• Gần như không có tinh bột

Ngoài ra, tôm còn chứa các khoáng chất như selen, kẽm, iốt, phốt pho và vitamin B12. Màu đỏ cam của tôm khi chín đến từ sắc tố astaxanthin, một chất chống oxy hoá tự nhiên.

Lợi ích khi ăn tôm hợp lý

Nhờ giàu đạm và ít béo, tôm phù hợp với thực đơn của người muốn kiểm soát cân nặng, người tập luyện thể thao hay trẻ đang lớn. Bạn có thể tìm thêm ý tưởng trong danh mục món giàu đạm.

Những ai cần lưu ý

• Người dị ứng hải sản cần tránh tuyệt đối.
• Tôm có hàm lượng cholesterol tương đối cao, người có bệnh lý tim mạch, mỡ máu nên ăn vừa phải và tham khảo ý kiến bác sĩ.
• Người bị gout nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng về lượng hải sản phù hợp.
• Trẻ nhỏ dưới 1 tuổi nên cho thử với lượng rất nhỏ và theo dõi phản ứng.

Cách sơ chế và bảo quản tôm sú

Sơ chế

Rửa tôm dưới vòi nước, cắt râu và phần chân nhọn. Dùng tăm hoặc dao nhỏ rút chỉ đen trên lưng. Nếu nướng hay hấp, bạn có thể giữ nguyên vỏ để tôm ngọt nước hơn.

Bảo quản

Tôm sống chưa dùng ngay có thể cho vào hộp kín, để ngăn mát và dùng trong ngày. Muốn để lâu, bạn chia phần nhỏ, cho vào túi zip, đổ chút nước ngập tôm rồi cấp đông. Cách này giữ tôm không bị khô, dùng được khoảng 1–2 tháng. Rã đông trong ngăn mát qua đêm thay vì ngâm nước nóng.

Chọn size tôm sú theo từng món

Không phải món nào cũng cần tôm thật to. Chọn đúng size giúp bạn tiết kiệm chi phí mà món ăn vẫn ngon.

• Size 10–15 con/kg: Tôm rất to, phù hợp nướng nguyên con, hấp bia, bày tiệc. Thịt dày, cắt đôi dọc thân để nướng phô mai hoặc bơ tỏi sẽ rất đẹp mắt.
• Size 20–30 con/kg: Kích cỡ đa năng nhất. Dùng để hấp, rang muối, sốt me, sốt cà chua, chiên xù.
• Size 40–60 con/kg: Hợp xào rau củ, nấu canh chua, làm gỏi cuốn, cơm chiên. Giá mềm hơn nhiều.
• Tôm nhỏ hoặc tôm bóc nõn: Dùng băm làm chả tôm, nhân bánh, nhân chả giò.

Ước lượng khẩu phần

Với món chính trong bữa cơm gia đình, mỗi người ăn khoảng 100–150 g tôm cả vỏ. Khi làm tiệc nướng, bạn tính khoảng 200–250 g mỗi người. Lưu ý phần đầu và vỏ tôm sú chiếm khoảng 35–45% trọng lượng, nên lượng thịt thực tế ít hơn con số bạn mua.

Tận dụng đầu và vỏ tôm

Đừng vội bỏ đầu và vỏ tôm. Bạn rang chúng với chút dầu cho thơm rồi đun với nước khoảng 15 phút, lọc lấy nước. Nước này rất ngọt, dùng nấu canh, nấu cháo hoặc làm nền sốt cho mì Ý hải sản.

Gợi ý món ngon từ tôm sú

• Tôm sú hấp bia hoặc hấp sả: Giữ trọn vị ngọt, chấm muối tiêu chanh.
• Tôm sú nướng muối ớt: Thơm lừng cho bữa tiệc ngoài trời.
• Tôm sốt: Đậm đà với cơm trắng, thử ngay tôm sốt cà chua tỏi.
• Tôm chiên giòn: Bóc vỏ, chừa đuôi, làm tôm chiên xù cho trẻ nhỏ.
• Tôm xào rau củ: Nhanh gọn với tôm xào thập cẩm.

Muốn xem thêm, bạn ghé danh mục món ngon từ tôm biển. Còn nếu muốn thưởng thức tôm sú do đầu bếp chế biến, các nhà hàng hải sản là lựa chọn đáng thử.

Những lỗi thường gặp khi nấu tôm sú

• Nấu quá lâu: Tôm sẽ dai, khô. Tôm cỡ vừa chỉ cần hấp hoặc luộc 3–5 phút.
• Không rút chỉ: Món ăn có thể bị sạn và hơi đắng.
• Rã đông bằng nước nóng: Thịt tôm bở, mất ngọt.
• Ướp muối quá sớm: Tôm mất nước, thịt teo lại.

Câu hỏi thường gặp

Tôm sú và tôm thẻ, loại nào bổ hơn?

Giá trị dinh dưỡng của hai loại khá tương đồng. Tôm sú nổi bật hơn ở độ chắc và vị ngọt đậm, còn tôm thẻ có giá mềm hơn, phù hợp bữa ăn hàng ngày.

Một con tôm sú size 20 nặng bao nhiêu?

Size 20 nghĩa là khoảng 20 con/kg, mỗi con nặng khoảng 50 g tính cả đầu và vỏ.

Tôm sú chết có ăn được không?

Tôm vừa chết, còn tươi, được ướp lạnh ngay vẫn ăn được. Tuy vậy, tôm chết lâu ở nhiệt độ thường nhanh hỏng, có mùi lạ thì nên bỏ.

Bà bầu có nên ăn tôm sú không?

Tôm nấu chín kỹ là nguồn đạm tốt cho mẹ bầu. Tuy nhiên, nếu có tiền sử dị ứng hoặc bệnh lý, bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ trước.

Chỉ cần nhớ vằn sậm, vỏ dày và thịt chắc là bạn đã nhận ra tôm sú. Chọn đúng tôm tươi, nấu vừa chín tới, món ăn sẽ ngọt và hấp dẫn hơn hẳn. Hãy ghé ResFood để tìm thêm nhiều công thức hải sản ngon nhé.