Xôi lạ miệng: 3 món xôi bí đỏ, lá cẩm, nấm thập cẩm dẻo thơm

Xôi là món ăn sáng quen thuộc của nhiều gia đình Việt, từ xôi đỗ, xôi lạc đến xôi gấc ngày lễ. Nhưng nếu đã quen với những vị truyền thống, bạn có thể thử vài món xôi lạ miệng với màu sắc bắt mắt và hương vị mới. Chỉ cần thay đổi nguyên liệu phối cùng gạo nếp, bạn sẽ có ngay món xôi vừa đẹp vừa ngon.

Bài viết hướng dẫn ba món: xôi bí đỏ vàng ươm bùi ngọt, xôi lá cẩm tím biếc thơm béo nước cốt dừa và xôi nấm thập cẩm mặn đậm đà. Trước tiên, hãy cùng nắm vững cách đồ xôi dẻo, hạt nào ra hạt nấy.

Bí quyết đồ xôi dẻo, không nát

Chọn gạo nếp ngon

Nên chọn nếp cái hoa vàng hoặc nếp nương hạt tròn, mẩy, trắng đục đều, có mùi thơm nhẹ. Tránh gạo nhiều hạt gãy, có mùi ẩm mốc hoặc lẫn sạn. Nếp mới thu hoạch thường dẻo và thơm hơn nếp để lâu.

Ngâm gạo đủ thời gian

Gạo nếp vo sạch, ngâm nước khoảng 6–8 tiếng hoặc qua đêm. Khi bóp hạt gạo thấy vỡ vụn dễ dàng là đạt. Ngâm cùng một nhúm muối giúp xôi đậm đà hơn. Nếu vội, ngâm nước ấm khoảng 40°C trong 2–3 giờ, nhưng xôi sẽ kém dẻo hơn một chút.

Đồ xôi đúng cách

• Gạo sau khi ngâm phải xả lại và để thật ráo khoảng 15–20 phút.
• Xửng hấp lót lá chuối hoặc khăn xô, xới gạo nhẹ tay, không nén chặt. Dùng đũa chọc vài lỗ để hơi nóng lên đều.
• Đồ lần đầu khoảng 20 phút, mở nắp, rưới chút nước hoặc nước cốt dừa, xới đều rồi đồ tiếp 10–15 phút.
• Lau hơi nước đọng trên nắp nồi hoặc bọc nắp bằng khăn để nước không rỏ xuống làm xôi nhão.

Món 1: Xôi bí đỏ vàng ươm

Xôi bí đỏ có màu vàng cam tự nhiên, vị ngọt bùi và thơm mùi nước cốt dừa. Đây là cách đơn giản để trẻ nhỏ ăn thêm rau củ mà không hay biết.

Nguyên liệu (4 người)

• 500 g gạo nếp
• 300 g bí đỏ (chọn loại bí già, ruột vàng đậm)
• 150 ml nước cốt dừa, 3 muỗng canh đường, 1 muỗng cà phê muối
• 50 g dừa nạo sợi, 2 muỗng canh mè trắng rang

Cách làm

1. Bí đỏ gọt vỏ, bỏ hạt, hấp chín mềm khoảng 15 phút. Nghiền hoặc xay nhuyễn một nửa, nửa còn lại thái hạt lựu khoảng 1 cm.
2. Gạo nếp ngâm qua đêm với chút muối, để ráo. Trộn đều gạo với phần bí đỏ nghiền cho hạt gạo bám màu vàng.
3. Đồ xôi khoảng 20 phút, mở nắp, trộn thêm bí đỏ hạt lựu và rưới 100 ml nước cốt dừa pha đường. Đồ tiếp 10–15 phút đến khi xôi chín dẻo.
4. Đun phần nước cốt dừa còn lại với chút muối, đường. Xới xôi ra đĩa, rưới nước cốt dừa, rắc dừa nạo và mè rang.

Mẹo: không nghiền bí quá loãng, nếu bí nhiều nước hãy chắt bớt, tránh làm xôi nhão. Nếu thích, bạn có thể tham khảo món xôi bắp cũng có màu vàng đẹp và vị ngọt dịu tương tự.

Món 2: Xôi lá cẩm nước cốt dừa

Lá cẩm là loại lá rừng quen thuộc ở miền Bắc và Tây Nguyên, khi nấu cho màu tím tự nhiên rất đẹp. Xôi lá cẩm thường được ăn kèm muối vừng, dừa nạo hoặc đậu xanh. Lá cẩm cũng là nguyên liệu tạo màu cho món bánh tét lá cẩm nổi tiếng của miền Tây.

Nguyên liệu (4 người)

• 500 g gạo nếp
• Một nắm lá cẩm tươi khoảng 50 g (hoặc 15 g lá khô)
• 150 g đậu xanh cà vỏ
• 100 ml nước cốt dừa, 2 muỗng canh đường, 1 muỗng cà phê muối
• Muối vừng: 50 g mè đen rang, 1/2 muỗng cà phê muối, 1 muỗng cà phê đường

Cách làm

1. Lá cẩm rửa sạch, cho vào nồi với khoảng 600 ml nước, đun sôi 10–15 phút đến khi nước chuyển tím đậm. Lọc bỏ bã, để nguội.
2. Gạo nếp vo sạch, ngâm trong nước lá cẩm qua đêm cùng chút muối. Gạo sẽ ngả màu tím đều.
3. Đậu xanh ngâm 2 giờ, hấp chín, giã nhuyễn với chút muối và đường, nắm thành viên hoặc bào thành sợi.
4. Vớt gạo để ráo, đồ khoảng 20 phút. Rưới nước cốt dừa pha đường, xới đều, đồ thêm 10 phút.
5. Mè đen rang thơm, giã dập với muối, đường. Xới xôi ra đĩa, rắc đậu xanh, chấm muối vừng khi ăn.

Màu tím của lá cẩm có thể chuyển sang hồng nếu gặp chất chua và ngả xanh nếu gặp chất kiềm. Đừng cho chanh hay giấm vào nước lá nếu bạn muốn giữ màu tím đậm.

Món 3: Xôi nấm thập cẩm mặn

Khác với hai món ngọt ở trên, xôi nấm thập cẩm là món xôi mặn đậm vị, thơm mùi nấm hương, lạp xưởng, có thể ăn sáng hoặc ăn trưa đều no lâu. Bạn có thể xem thêm phiên bản xôi thập cẩm nấm trên ResFood.

Nguyên liệu (4 người)

• 500 g gạo nếp
• 6 tai nấm hương khô, 100 g nấm đùi gà
• 2 cây lạp xưởng, 100 g thịt nạc vai
• 30 g tôm khô, 50 g đậu phộng
• 3 củ hành tím, 2 tép tỏi
• 2 muỗng canh nước tương, 1 muỗng canh dầu hào, 1 muỗng cà phê hạt nêm, 1/2 muỗng cà phê tiêu, 3 muỗng canh dầu ăn

Cách làm

1. Gạo nếp ngâm qua đêm, để ráo. Đậu phộng ngâm 2 giờ, luộc sơ. Nấm hương ngâm nở, thái lát; nấm đùi gà thái hạt lựu. Tôm khô ngâm mềm.
2. Lạp xưởng thái lát chéo, thịt nạc thái hạt lựu, ướp thịt với 1 muỗng cà phê nước tương và tiêu.
3. Phi thơm hành tỏi, cho lạp xưởng vào xào ra mỡ, tiếp đến thịt, tôm khô, nấm. Nêm nước tương, dầu hào, hạt nêm. Xào khoảng 5 phút.
4. Đồ gạo nếp cùng đậu phộng khoảng 20 phút. Trút xôi vào chảo nhân, trộn đều ở lửa nhỏ để xôi thấm gia vị.
5. Cho trở lại xửng đồ thêm 10 phút cho xôi chín mềm. Rắc hành phi, hành lá trước khi ăn.

Xôi mặn ăn kèm lạp xưởng chiên mắm hoặc chim cút chiên sả ớt sẽ thành một bữa ăn thịnh soạn.

Lỗi thường gặp khi nấu xôi

• Xôi bị sống, cứng hạt: gạo ngâm chưa đủ hoặc xới gạo quá dày, hơi không lên đều. Hãy ngâm đủ giờ và dàn gạo đều.
• Xôi nhão, dính bết: nước nhỏ giọt từ nắp hoặc rưới quá nhiều nước cốt dừa. Bọc khăn quanh nắp và rưới nước từng chút.
• Màu không đều: chưa trộn kỹ gạo với bí đỏ hoặc ngâm nước lá cẩm chưa đủ lâu.
• Xôi khô cứng khi nguội: đậy kín ngay sau khi chín, hoặc hâm lại bằng cách hấp 5 phút.

Bảo quản và hâm nóng xôi

Xôi ăn ngon nhất khi vừa chín. Nếu còn thừa, để nguội rồi chia phần, bọc màng thực phẩm, cất ngăn mát dùng trong 1–2 ngày. Khi ăn, hấp lại khoảng 5–7 phút hoặc quay lò vi sóng có phủ khăn ẩm. Xôi có nhân mặn (thịt, lạp xưởng) không nên để ngoài nhiệt độ phòng quá 2 giờ. Bạn cũng có thể cấp đông từng nắm xôi trong khoảng 2–3 tuần, khi dùng hấp trực tiếp không cần rã đông.

Năng lượng của xôi khá cao: một phần xôi khoảng 200 g có thể cung cấp ước tính khoảng 350–450 kcal tuỳ loại. Người đang kiểm soát cân nặng hay đường huyết nên ăn lượng vừa phải và kết hợp thêm rau, đạm. Nếu có bệnh lý cần ăn kiêng, bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Ngoài xôi, bạn có thể tìm thêm nhiều món bánh, món quà sáng trong chuyên mục bánh và ăn vặt.

Câu hỏi thường gặp

Có thể nấu xôi bằng nồi cơm điện không?

Có. Bạn cho gạo nếp đã ngâm vào nồi, đổ nước xấp mặt gạo (ít hơn khi nấu cơm), bật nấu. Khi nồi nhảy sang chế độ giữ ấm, xới đều và ủ thêm 10–15 phút. Xôi nấu nồi cơm điện tiện nhưng hạt không tơi bằng đồ hấp.

Mua lá cẩm ở đâu nếu không có lá tươi?

Bạn có thể tìm lá cẩm khô ở các chợ, cửa hàng đặc sản vùng cao. Lá khô dùng khoảng 1/3 lượng so với lá tươi, đun lâu hơn một chút để ra màu.

Xôi bí đỏ có phù hợp cho trẻ nhỏ không?

Phù hợp với trẻ đã ăn được đồ dẻo, thường từ khoảng 2 tuổi. Bạn cho bé ăn từng miếng nhỏ, giảm đường và nước cốt dừa. Gạo nếp khá khó tiêu nên không cho bé ăn quá nhiều một lúc.

Ba món xôi lạ miệng trên sẽ giúp bữa sáng của gia đình thêm màu sắc và hương vị mới. Hãy thử nấu vào cuối tuần và ghé ResFood để khám phá thêm nhiều công thức hấp dẫn khác.