Cách dùng nấm linh chi đúng: sắc nước, nấu canh, hầm gà

Nấm linh chi từ lâu được xem là loại nấm quý trong y học cổ truyền phương Đông và thường được dùng làm quà biếu. Tuy nhiên, khác với nấm rơm hay nấm hương, linh chi có thân gỗ cứng, vị đắng, không thể xào nấu như rau. Nắm được cách dùng nấm linh chi đúng giúp bạn tận dụng được hương vị và các hoạt chất trong nấm, đồng thời tránh những sai lầm thường gặp.

Bài viết này hướng dẫn cách chọn, sơ chế, sắc nước uống và đưa linh chi vào món hầm, kèm các lưu ý an toàn. Linh chi là thực phẩm hỗ trợ, không phải thuốc chữa bệnh, nên hãy dùng chừng mực và hỏi ý kiến bác sĩ nếu bạn đang điều trị bệnh.

Nấm linh chi là gì?

Linh chi là một loại nấm gỗ, mũ nấm hình quạt hoặc hình thận, mặt trên bóng như phủ sơn, màu từ đỏ nâu, vàng đến đen tuỳ loại. Phổ biến nhất trên thị trường là linh chi đỏ. Nấm có kết cấu dai cứng như gỗ, vị đắng đặc trưng.

Trong linh chi có các nhóm chất được nhiều nghiên cứu quan tâm như polysaccharide (trong đó có beta-glucan) và triterpenoid (tạo vị đắng). Phần lớn các nghiên cứu vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm, kết quả trên người còn hạn chế. Vì vậy, bạn nên xem linh chi như một loại thực phẩm bổ sung truyền thống, không kỳ vọng tác dụng như thuốc.

Vì sao cách chế biến quan trọng?

Các hoạt chất trong linh chi nằm trong cấu trúc sợi nấm rất cứng. Nếu chỉ ngâm nước lạnh hay nấu qua loa, nước thu được nhạt và gần như không có gì. Ngược lại, đun sôi quá mạnh trong nồi kim loại dễ phản ứng, hoặc để nước sắc qua đêm ở nhiệt độ phòng lại dễ làm nước bị hỏng. Có ba nguyên tắc cơ bản:

• Thái mỏng hoặc bẻ nhỏ để tăng diện tích tiếp xúc với nước.
• Đun lửa nhỏ, thời gian đủ lâu và có thể sắc 2–3 nước để chiết được nhiều hơn.
• Dùng nồi đất, nồi sứ, thuỷ tinh hoặc inox chất lượng tốt, tránh nồi nhôm, gang chưa tráng men.

Cách chọn và bảo quản nấm linh chi

Chọn nấm

• Mua ở cơ sở uy tín, có nguồn gốc rõ ràng, nhãn mác và ngày sản xuất.
• Nấm khô hẳn, cầm chắc tay, mặt trên bóng tự nhiên, mặt dưới có màu vàng nhạt hoặc nâu đều.
• Không có đốm mốc trắng, mốc xanh, mùi ẩm hay mùi lạ.
• Cẩn thận với nấm có giá rẻ bất thường hoặc được quảng cáo "chữa khỏi" các bệnh nặng.

Bảo quản

Cho nấm vào túi zip hoặc hũ thuỷ tinh kín, thêm gói hút ẩm, để nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ánh nắng. Nếu thời tiết nồm ẩm kéo dài, có thể phơi lại nắng nhẹ hoặc sấy ở nhiệt độ thấp. Nấm đã bị mốc thì bỏ đi, không cố rửa lại để dùng.

Sơ chế nấm linh chi trước khi dùng

1. Làm sạch: dùng bàn chải mềm chải sạch bụi ở mặt dưới nấm, rửa nhanh dưới vòi nước rồi để ráo.
2. Thái lát: nếu mua nấm nguyên tai, dùng dao to sắc thái lát mỏng 2–3 mm. Nấm quá cứng có thể hấp cách thuỷ 10 phút cho mềm rồi mới thái. Nhiều nơi bán sẵn linh chi thái lát, rất tiện.
3. Tráng sơ: cho lát nấm vào nước sôi khoảng 1 phút, đổ nước này đi để loại bớt bụi bẩn còn bám.

Cách sắc nước linh chi để uống

Đây là cách dùng phổ biến nhất. Liều lượng tham khảo cho người trưởng thành khỏe mạnh thường là khoảng 3–5 g nấm khô mỗi ngày. Bạn nên bắt đầu từ lượng nhỏ để cơ thể làm quen.

Nguyên liệu

• 5 g nấm linh chi thái lát
• 1 lít nước
• Tuỳ chọn: vài quả táo đỏ khô, vài lát cam thảo hoặc chút mật ong để giảm vị đắng

Cách làm

1. Cho nấm và 1 lít nước vào nồi, đun sôi rồi hạ lửa nhỏ, đun liu riu khoảng 30–45 phút, đến khi nước còn khoảng 600–700 ml.
2. Chắt nước ra bình. Cho tiếp 800 ml nước vào phần bã, đun thêm 30 phút để lấy nước thứ hai.
3. Trộn hai nước lại, có thể thêm táo đỏ đun cùng ở nước thứ hai cho dịu vị.
4. Để nguội, cho vào bình thuỷ tinh, cất ngăn mát và uống hết trong ngày.

Mẹo: uống nước linh chi ấm, chia làm 2–3 lần trong ngày, sau bữa ăn. Nếu thấy khó chịu như đầy bụng, khô miệng, chóng mặt hay nổi mẩn, hãy ngừng dùng.

Đưa linh chi vào món ăn bồi bổ

Do vị đắng, linh chi hợp nhất với các món hầm lâu, nhiều nước, có thêm nguyên liệu ngọt tự nhiên như táo đỏ, hạt sen, kỷ tử, củ sen. Chỉ cần lượng nhỏ khoảng 5–10 g cho cả nồi canh 4 người.

1. Gà hầm linh chi táo đỏ

Nguyên liệu: 1/2 con gà ta (khoảng 700 g), 8 g linh chi thái lát, 6 quả táo đỏ, 1 muỗng canh kỷ tử, 3 lát gừng, muối, hạt nêm.

1. Gà làm sạch, chà muối và gừng để khử mùi, chặt miếng vừa ăn, chần qua nước sôi.
2. Linh chi sắc trước với 500 ml nước trong 30 phút, lấy nước, bỏ bã (hoặc cho túi vải để hầm cùng).
3. Cho gà, nước linh chi, táo đỏ, gừng và thêm khoảng 1 lít nước vào nồi. Hầm lửa nhỏ khoảng 60 phút (nồi áp suất khoảng 25 phút).
4. Cho kỷ tử vào 5 phút cuối, nêm muối, hạt nêm vừa ăn.

Cách hầm này giống món gà ác tiềm. Nếu không có linh chi, bạn có thể nấu canh gà hầm hạt sen cũng rất thanh ngọt.

2. Canh sườn hầm linh chi hạt sen

Nguyên liệu: 500 g sườn non, 5 g linh chi, 100 g hạt sen tươi, 1 khúc củ sen, muối, hạt nêm.

1. Sườn chần sơ, rửa sạch. Củ sen gọt vỏ, thái lát, ngâm nước pha chút giấm.
2. Cho sườn, linh chi (bỏ trong túi vải) và 1,5 lít nước vào nồi, hầm lửa nhỏ khoảng 40 phút.
3. Thêm hạt sen và củ sen, hầm thêm 25–30 phút đến khi mềm.
4. Vớt túi linh chi ra, nêm nếm vừa ăn.

Bạn có thể tham khảo thêm món canh sườn củ sen để nắm cách xử lý củ sen không bị thâm.

3. Nước linh chi táo đỏ hạt sen

Đun 3 g linh chi với 1 lít nước 30 phút, thêm 5 quả táo đỏ và 30 g hạt sen khô đã ngâm, đun thêm 30 phút. Thêm chút đường phèn nếu thích. Uống ấm hoặc để mát.

Xem thêm các công thức trong chuyên mục món bồi bổ để có thực đơn đa dạng cho gia đình.

Những sai lầm thường gặp khi dùng linh chi

• Dùng quá nhiều: nghĩ "càng nhiều càng tốt" và uống đặc mỗi ngày. Dùng lượng vừa phải là đủ.
• Để nước sắc qua đêm ở nhiệt độ phòng: nước dễ bị lên men, hỏng. Luôn để ngăn mát và dùng trong ngày.
• Thay thuốc điều trị bằng linh chi: đây là sai lầm nguy hiểm nhất. Linh chi không thay thế thuốc.
• Dùng nấm bị mốc: nấm mốc có thể chứa độc tố, cần bỏ đi.

Ai cần thận trọng khi dùng nấm linh chi?

Hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng nếu bạn thuộc các nhóm sau:

• Phụ nữ mang thai, đang cho con bú, trẻ nhỏ.
• Người đang dùng thuốc chống đông, thuốc hạ huyết áp, thuốc tiểu đường hoặc thuốc ức chế miễn dịch, vì linh chi có thể ảnh hưởng tới tác dụng của thuốc.
• Người có rối loạn đông máu, sắp phẫu thuật (thường nên ngừng trước phẫu thuật theo chỉ định bác sĩ).
• Người có bệnh gan, huyết áp thấp hoặc từng dị ứng với nấm.

Câu hỏi thường gặp

Có thể ăn trực tiếp lát nấm linh chi không?

Không nên. Linh chi rất cứng, khó tiêu và đắng. Cách dùng phù hợp là sắc lấy nước hoặc hầm cùng món ăn rồi bỏ bã.

Một lát linh chi đun được mấy lần?

Thường có thể đun 2–3 nước. Khi nước gần như không còn màu và vị đắng thì bỏ bã.

Uống nước linh chi lúc nào là tốt nhất?

Nên uống sau bữa ăn để hạn chế khó chịu dạ dày, chia làm 2–3 lần trong ngày và không thay nước lọc hoàn toàn.

Trẻ em có dùng được linh chi không?

Không nên tự ý cho trẻ dùng. Nếu muốn, hãy hỏi ý kiến bác sĩ nhi khoa trước.

Nấm linh chi có thể là một phần trong thực đơn bồi bổ của gia đình nếu dùng đúng cách và đúng lượng. Quan trọng nhất vẫn là chế độ ăn cân bằng, vận động đều và ngủ đủ. Ghé ResFood để tìm thêm các món hầm, món canh bổ dưỡng cho cả nhà.