Công dụng của trái chanh: 15 cách dùng hay trong bếp và nhà

Trong căn bếp Việt, trái chanh gần như lúc nào cũng có mặt: vắt vào nước chấm, pha ly nước giải khát, rắc lên tô phở. Nhưng công dụng của trái chanh còn nhiều hơn thế. Từ khử mùi tanh hải sản, giữ màu rau củ, làm mềm thịt cho đến lau chùi bếp núc, chanh là "trợ thủ" rẻ tiền mà hiệu quả.

Bài viết tổng hợp 15 cách dùng chanh thiết thực, chia thành ba nhóm: trong nấu ăn, trong chăm sóc sức khoẻ thường ngày và trong việc nhà. Cuối bài là mẹo chọn, bảo quản chanh và những lưu ý để dùng chanh an toàn.

Công dụng của trái chanh trong nấu ăn

1. Khử mùi tanh hải sản và cá

Axit trong chanh giúp trung hoà các hợp chất gây mùi tanh trên bề mặt cá, mực, tôm. Sau khi làm sạch, bạn xát nhẹ hải sản với nước cốt chanh pha chút muối, để khoảng 5 phút rồi rửa lại nước lạnh. Với mực, kết hợp thêm gừng đập dập sẽ hiệu quả hơn, rất hợp khi làm mực ống hấp hành gừng. Lưu ý không ngâm quá lâu vì axit sẽ làm thịt hải sản bị bở.

2. Cân bằng vị cho nước chấm

Nước mắm chua ngọt chuẩn vị cần vị chua thanh của chanh. Chanh tươi cho mùi thơm mà giấm không có. Tỷ lệ cơ bản bạn có thể tham khảo trong công thức nước chấm chua ngọt, sau đó điều chỉnh theo khẩu vị gia đình.

3. Giữ màu rau củ quả không bị thâm

Táo, chuối, bơ, củ sen, khoai tây sau khi cắt rất nhanh bị thâm. Ngâm chúng vào bát nước pha khoảng 1 muỗng canh nước cốt chanh cho mỗi lít nước, hoặc vắt vài giọt chanh lên mặt cắt, sẽ giúp giữ màu tươi lâu hơn.

4. Làm mềm thịt khi ướp

Một chút nước cốt chanh trong nước ướp giúp thớ thịt bò, thịt gà mềm hơn và thấm gia vị nhanh hơn. Chỉ cần khoảng 1 muỗng canh cho 300 g thịt, ướp trong 15–30 phút. Ướp quá lâu với nhiều chanh sẽ làm mặt thịt bị "chín" và khô.

5. Tạo vị chua tươi cho gỏi và salad

Các món gỏi kiểu Việt và Thái gần như không thể thiếu chanh. Nước cốt chanh vừa tạo vị chua, vừa làm rau củ giòn hơn. Bạn có thể thử gỏi bò kiểu Thái hoặc gỏi gà xé phay muối ớt để thấy rõ vai trò của chanh.

6. Tận dụng vỏ chanh làm gia vị

Vỏ chanh chứa tinh dầu thơm. Bào mỏng lớp vỏ xanh (tránh lớp cùi trắng đắng) để rắc lên cá nướng, gà áp chảo, bánh bông lan hay sốt kem. Nhớ rửa thật sạch vỏ chanh trước khi bào.

7. Giúp cơm, bánh và món luộc đẹp hơn

Vài giọt chanh vào nồi nước luộc bông cải giúp hoa bớt ngả vàng. Một chút chanh khi đánh lòng trắng trứng giúp bọt ổn định hơn, rất có ích khi làm bánh. Khi luộc trứng, nhỏ vài giọt chanh vào nước giúp vỏ ít bị nứt chảy lòng trắng.

Công dụng của chanh với sức khoẻ thường ngày

Chanh chứa vitamin C và các chất chống oxy hoá tự nhiên. Tuy nhiên, chanh là thực phẩm hỗ trợ, không phải thuốc. Những lợi ích dưới đây chỉ mang tính tham khảo trong chế độ ăn uống cân bằng.

8. Bổ sung vitamin C

Nước cốt của một trái chanh cỡ vừa cung cấp khoảng 15–20 mg vitamin C, góp một phần vào nhu cầu hằng ngày. Vitamin C cũng giúp cơ thể hấp thu sắt từ thực phẩm thực vật tốt hơn, vì vậy vắt chanh vào món rau, đậu là một thói quen hay.

9. Khuyến khích uống đủ nước

Nhiều người ngại uống nước lọc. Thêm vài lát chanh vào bình nước giúp nước có hương vị dễ chịu hơn, nhờ vậy bạn uống đủ nước dễ hơn trong ngày nóng. Nên dùng ít hoặc không đường.

10. Làm dịu cổ họng khi trời trở lạnh

Một cốc nước ấm pha chanh và mật ong là thức uống quen thuộc giúp cổ họng dễ chịu hơn. Lưu ý không dùng mật ong cho trẻ dưới 1 tuổi. Nếu ho, sốt kéo dài, bạn cần đi khám bác sĩ.

11. Giảm cảm giác ngấy khi ăn đồ nhiều dầu mỡ

Vị chua của chanh giúp món chiên, món nướng, lẩu bớt ngấy. Đó là lý do lẩu Thái hải sản hay các món nướng thường dọn kèm chanh. Đây là cảm nhận vị giác, không có nghĩa chanh "đốt mỡ" hay giúp giảm cân thần kỳ.

Công dụng của chanh trong việc nhà

12. Khử mùi tay sau khi sơ chế

Sau khi làm cá, hành, tỏi, tay thường còn mùi. Chà tay với một lát chanh và chút muối, sau đó rửa lại bằng nước ấm và xà phòng, mùi sẽ giảm rõ rệt. Nếu tay có vết xước thì nên bỏ qua cách này vì sẽ xót.

13. Làm sạch thớt và dụng cụ bếp

Thớt gỗ hay ám mùi và vết ố. Rắc muối hột lên mặt thớt, dùng nửa trái chanh chà đều, để khoảng 5 phút rồi rửa sạch và phơi khô. Chanh giúp giảm mùi và vết bẩn bề mặt, nhưng không thay được việc rửa bằng nước rửa chén và phơi khô kỹ để hạn chế vi khuẩn.

14. Khử mùi tủ lạnh và lò vi sóng

Đặt nửa trái chanh đã vắt hoặc một chén nước chanh trong tủ lạnh giúp giảm mùi. Với lò vi sóng, cho vào một bát nước có vài lát chanh, quay khoảng 3 phút, để yên thêm 2–3 phút cho hơi nước làm mềm vết bám rồi lau sạch.

15. Đánh bóng bồn rửa, vòi nước và ấm siêu tốc

Axit trong chanh giúp làm tan cặn vôi nhẹ. Chà vòi inox, bồn rửa bằng vỏ chanh, rồi lau lại bằng khăn ẩm. Với ấm siêu tốc đóng cặn, đun sôi nước có vài lát chanh, để nguội khoảng 1 tiếng, đổ đi và tráng lại vài lần bằng nước sạch. Không dùng chanh lên mặt đá tự nhiên như đá cẩm thạch vì axit có thể làm mờ bề mặt.

Mẹo chọn và bảo quản chanh

Chọn chanh mọng nước

• Chọn trái vỏ mỏng, láng, cầm nặng tay so với kích thước.
• Bóp nhẹ thấy hơi mềm, đàn hồi là chanh nhiều nước. Trái quá cứng thường ít nước.
• Tránh trái có vết thâm, mốc ở cuống hoặc vỏ nhăn nheo.

Bảo quản chanh tươi lâu

• Để ở nhiệt độ phòng chanh giữ được khoảng 5–7 ngày.
• Cho chanh vào túi zip, ép bớt không khí, cất ngăn mát có thể giữ khoảng 3–4 tuần.
• Vắt sẵn nước cốt, đổ vào khay đá cấp đông, dùng dần khi cần. Mỗi viên khoảng 1 muỗng canh.
• Trái đã cắt dở: bọc màng thực phẩm, úp mặt cắt xuống đĩa và dùng trong 2–3 ngày.

Mẹo vắt chanh được nhiều nước

Lăn trái chanh trên mặt bàn, ấn mạnh tay khoảng 10 giây trước khi cắt. Nếu chanh để tủ lạnh, ngâm vào nước ấm vài phút. Cắt chanh theo chiều dọc hoặc xéo thay vì cắt ngang cũng giúp vắt được nhiều nước hơn.

Lưu ý khi dùng chanh

• Bảo vệ men răng: nước chanh có tính axit. Nên pha loãng, uống bằng ống hút và súc miệng bằng nước lọc sau khi uống. Không đánh răng ngay sau đó.
• Người đau dạ dày, trào ngược: nên hạn chế uống nước chanh khi đói. Nếu có bệnh lý dạ dày, hãy hỏi ý kiến bác sĩ về lượng phù hợp.
• Không tiếp xúc nắng sau khi bôi chanh: nước cốt chanh dính trên da rồi ra nắng có thể gây kích ứng, sạm da. Rửa tay sạch sau khi vắt chanh.
• Không nấu chanh quá lâu: vắt chanh vào cuối, sau khi tắt bếp, để giữ mùi thơm và tránh vị đắng.
• Bỏ hạt chanh: hạt làm nước chấm có vị đắng, nên lọc bỏ trước khi dùng.

Câu hỏi thường gặp

Uống nước chanh mỗi sáng có giảm cân không?

Nước chanh không trực tiếp làm giảm cân. Nó có thể giúp bạn uống đủ nước và thay thế đồ uống có đường, từ đó hỗ trợ kiểm soát năng lượng nạp vào. Giảm cân bền vững vẫn cần chế độ ăn hợp lý và vận động đều đặn.

Có nên dùng chanh để rửa rau thay nước muối?

Chanh không thay được việc rửa rau kỹ dưới vòi nước chảy. Cách tốt nhất là nhặt sạch, ngâm rửa nhiều lần bằng nước sạch rồi để ráo. Chanh chủ yếu giúp khử mùi và giữ màu.

Chanh vàng và chanh xanh dùng thay nhau được không?

Phần lớn món ăn có thể dùng thay nhau. Chanh vàng chua dịu, thơm nhẹ, hợp món Âu và làm bánh. Chanh xanh chua gắt và thơm nồng hơn, hợp nước chấm, gỏi và món Việt, Thái.

Trái chanh nhỏ bé nhưng mang lại rất nhiều tiện ích nếu bạn biết cách dùng. Hãy thử áp dụng vài mẹo trên ngay trong bữa cơm hôm nay, và ghé ResFood để tìm thêm những công thức gỏi, nước chấm, hải sản cần đến vị chua thanh của chanh.