Món ăn cho người ốm: 5 món mềm, dễ tiêu giúp nhanh lại sức

Khi bị cảm, sốt hay vừa khỏi bệnh, người ốm thường mệt, miệng đắng và ăn không ngon. Lúc này, những món ăn cho người ốm cần đáp ứng ba tiêu chí: mềm, dễ nuốt; dễ tiêu hoá; và đủ chất đạm, rau xanh, nước để cơ thể có năng lượng hồi phục. Bữa ăn đúng cách không thay thế được điều trị, nhưng giúp người bệnh có sức hơn mỗi ngày.

Dưới đây là 5 món quen thuộc, nguyên liệu dễ mua, định lượng cho 2 người ăn.

Nguyên tắc nấu ăn cho người đang ốm

• Chia nhỏ bữa: thay vì 3 bữa lớn, hãy cho ăn 5–6 bữa nhỏ, mỗi bữa nửa bát đến một bát.
• Ưu tiên món lỏng, ấm: cháo, súp, canh vừa bổ sung nước vừa dễ nuốt khi họng đau.
• Ăn nhạt vừa phải: nêm nhẹ tay, hạn chế cay, chiên rán và nhiều dầu mỡ.
• Đủ đạm: thịt gà, cá, trứng, đậu hũ là những nguồn đạm mềm, dễ tiêu.
• Thêm rau củ mềm: bí đỏ, cà rốt, rau ngót, cải bó xôi băm nhỏ.
• Uống đủ nước: nước lọc, nước canh, nước trái cây pha loãng, đặc biệt khi sốt.

Lưu ý: Người có bệnh nền (tiểu đường, bệnh thận, gout, tim mạch…) hoặc đang dùng thuốc nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng về chế độ ăn phù hợp. Bài viết chỉ mang tính tham khảo.

1. Cháo gà xé phay hành gừng

Cháo gà là món "kinh điển" khi ốm. Gừng giúp ấm bụng, hành lá thơm dễ ăn.

Nguyên liệu: 300 g đùi hoặc ức gà, 80 g gạo tẻ, 20 g gạo nếp, 1 nhánh gừng nhỏ, 2 củ hành tím, hành lá, muối, nước mắm.

Cách làm:

1. Vo gạo, để ráo rồi rang sơ trên chảo khô khoảng 3 phút cho thơm. Gạo rang giúp cháo nhanh nhừ và ít nhớt.
2. Luộc gà với 1,5 lít nước, gừng đập dập, hành tím nướng, chút muối. Khi nước sôi hạ lửa nhỏ, luộc khoảng 20 phút. Vớt gà ngâm nước nguội cho thịt săn.
3. Cho gạo vào nồi nước luộc gà, nấu lửa nhỏ khoảng 40 phút, thỉnh thoảng khuấy để không dính đáy.
4. Gà xé nhỏ, bỏ da nếu người bệnh khó tiêu. Múc cháo ra bát, cho thịt gà, hành lá, chút tiêu.

Bạn có thể xem công thức chi tiết tại cháo gà xé phay.

2. Cháo cá chép

Cá chép thịt ngọt, mềm, là món quen thuộc trong các bữa ăn bồi dưỡng của người Việt.

Nguyên liệu: 1 con cá chép khoảng 600 g, 100 g gạo, 1 nhánh gừng, 2 củ hành tím, thì là, hành lá, nước mắm, tiêu.

Cách làm:

1. Làm sạch cá, chà muối và gừng để khử tanh, rửa lại.
2. Hấp hoặc luộc cá với gừng khoảng 15 phút đến khi chín. Gỡ lấy thịt, nhặt thật kỹ xương nhỏ.
3. Xương và đầu cá cho vào túi lọc, nấu cùng gạo với khoảng 1,2 lít nước, lửa nhỏ khoảng 40 phút.
4. Phi thơm hành tím, xào thịt cá với chút nước mắm. Múc cháo ra bát, cho cá lên trên, thêm thì là, hành lá.

Lưu ý: nhặt xương thật cẩn thận vì người ốm, nhất là người già và trẻ nhỏ, rất dễ bị hóc. Xem thêm công thức cháo cá chép trên ResFood.

3. Súp bí đỏ mịn

Súp bí đỏ có vị ngọt dịu, kết cấu mịn, rất hợp khi người bệnh đau họng hoặc chán ăn.

Nguyên liệu: 400 g bí đỏ, 1 củ khoai tây nhỏ, ½ củ hành tây, 500 ml nước dùng gà, 100 ml sữa tươi không đường, 10 g bơ, muối.

Cách làm:

1. Phi hành tây với bơ ở lửa nhỏ đến khi mềm.
2. Cho bí đỏ và khoai tây cắt miếng vào đảo 2 phút, đổ nước dùng, nấu khoảng 15 phút đến khi mềm.
3. Xay nhuyễn, đổ lại nồi, thêm sữa, nêm nhạt, đun sôi lăn tăn rồi tắt bếp.

Muốn bổ sung đạm, bạn có thể thêm ức gà xé nhỏ hoặc một quả trứng đánh tan. Tham khảo cách làm súp kem bí đỏ để có súp mịn như ngoài hàng.

4. Canh cá lóc nấu rau ngót

Món canh thanh mát, nhiều nước, có cả đạm từ cá và rau xanh, ăn với cơm nát hoặc cháo trắng đều hợp.

Nguyên liệu: 300 g cá lóc phi lê, 200 g rau ngót, 2 củ hành tím, 1 lít nước, muối, nước mắm.

Cách làm:

1. Rau ngót tuốt lá, rửa sạch, vò hoặc băm nhỏ để dễ nuốt.
2. Cá lóc rửa với muối, thái miếng vừa ăn, ướp chút nước mắm, hành tím trong 10 phút.
3. Phi thơm hành tím, cho cá vào xào nhẹ cho săn, đổ nước, đun sôi, hớt bọt.
4. Cho rau ngót vào, nấu thêm 3–4 phút, nêm vừa ăn.

Công thức gốc bạn xem tại canh cá lóc nấu rau ngót.

5. Đậu hũ hấp trứng

Món hấp mềm như pudding, gần như không cần nhai, rất hợp với người mới ốm dậy hoặc người cao tuổi.

Nguyên liệu: 1 bìa đậu hũ non, 2 quả trứng gà, 50 g thịt nạc băm hoặc tôm băm, 150 ml nước dùng, hành lá, chút nước mắm.

Cách làm:

1. Đậu hũ cắt miếng vuông xếp vào đĩa sâu lòng.
2. Trứng đánh tan với nước dùng, nước mắm, lọc qua rây cho mịn. Trộn thịt băm vào.
3. Đổ hỗn hợp trứng lên đậu hũ, phủ màng bọc chịu nhiệt hoặc đĩa nhỏ để hơi nước không đọng.
4. Hấp lửa vừa khoảng 15 phút đến khi trứng đông và thịt chín. Rắc hành lá.

Xem thêm công thức đậu hũ hấp trứng để thử nhiều biến tấu.

Gợi ý thực đơn một ngày cho người ốm

• Bữa sáng: 1 bát cháo gà xé phay.
• Bữa phụ sáng: 1 cốc nước cam pha loãng hoặc sữa chua.
• Bữa trưa: cơm nát, canh cá lóc rau ngót.
• Bữa phụ chiều: 1 bát súp bí đỏ nhỏ.
• Bữa tối: cháo cá chép hoặc đậu hũ hấp trứng ăn cùng cháo trắng.

Khi sức khoẻ khá hơn, bạn có thể chuyển dần sang các món đặc hơn như cháo chim bồ câu hoặc tham khảo danh mục món bồi bổ trên ResFood.

Mẹo giúp người ốm ăn ngon miệng hơn

Người bệnh thường chán ăn vì miệng nhạt, mũi nghẹt hoặc mệt mỏi. Vài mẹo nhỏ sau có thể giúp bữa ăn dễ chịu hơn:

• Thêm chút hương thơm tự nhiên: gừng, hành lá, thì là, rau mùi giúp món ăn dậy mùi mà không cần nêm mặn.
• Đổi món liên tục: hôm nay cháo gà, mai cháo cá, ngày kia súp. Ăn một món nhiều ngày rất dễ ngán.
• Dọn món vừa ấm: đồ ăn quá nóng khó nuốt khi đau họng, quá nguội lại kém thơm.
• Dùng bát nhỏ: một bát nhỏ đầy khiến người bệnh thấy "ăn được", dễ chịu hơn một bát to còn thừa.
• Thêm trái cây mềm: chuối, đu đủ chín, cam, lê là món tráng miệng nhẹ, bổ sung nước và vitamin.

Nấu trước và bảo quản thế nào?

Người chăm bệnh thường bận rộn, vì vậy bạn có thể chuẩn bị trước một phần. Nước dùng gà, nước luộc xương cá có thể nấu sẵn, để nguội rồi chia hộp, bảo quản ngăn mát 1–2 ngày hoặc ngăn đông khoảng 1 tháng. Thịt gà xé, cá gỡ xương cũng chia phần nhỏ để dùng dần. Cháo và súp nên nấu đủ ăn trong ngày; khi hâm lại cần đun sôi kỹ và thêm chút nước cho khỏi đặc. Không nên để đồ ăn đã nấu ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ.

Những điều nên tránh khi nấu cho người ốm

• Món quá nhiều dầu mỡ, chiên rán, nhiều gia vị cay nóng.
• Đồ ăn để qua đêm, hâm đi hâm lại nhiều lần.
• Ép ăn quá nhiều một lúc, dễ gây đầy bụng, buồn nôn.
• Tự ý dùng thảo dược, đồ "bổ" khi chưa có ý kiến bác sĩ, nhất là với người đang dùng thuốc.

Câu hỏi thường gặp

Người ốm có nên ăn cháo trắng suốt nhiều ngày?

Không nên. Cháo trắng chủ yếu cung cấp tinh bột và nước, thiếu đạm và vitamin. Hãy nấu cháo cùng thịt, cá, trứng và rau củ để bữa ăn đủ chất hơn.

Bị sốt có nên kiêng tắm, kiêng ăn tanh?

Thịt, cá, trứng là nguồn đạm quan trọng giúp hồi phục, không cần kiêng nếu không bị dị ứng. Các vấn đề vệ sinh, tắm rửa khi sốt nên làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Bao lâu thì cho người ốm ăn lại cơm bình thường?

Tuỳ thể trạng. Khi người bệnh hết mệt, ăn ngon miệng và tiêu hoá tốt, bạn có thể chuyển dần từ cháo sang cơm nát rồi cơm thường trong vài ngày.

Có nên cho người ốm uống nước hầm xương thay ăn thịt?

Nước hầm xương thơm, dễ uống nhưng lượng đạm thấp hơn nhiều so với phần thịt. Nên ăn cả cái lẫn nước để đủ chất.

Chăm sóc người ốm không cần món cầu kỳ, quan trọng là mềm, ấm, sạch và đủ chất. Hy vọng 5 món trên giúp bạn dễ dàng lên thực đơn cho người thân. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc nặng hơn, hãy đưa người bệnh đi khám để được tư vấn kịp thời.