Thực đơn chay lễ Phật Đản: 5 món thanh tịnh, dễ nấu tại nhà

Lễ Phật Đản là dịp nhiều gia đình ăn chay, dâng hương và quây quần bên mâm cơm thanh tịnh. Một thực đơn chay lễ Phật Đản không cần cầu kỳ, chỉ cần đủ món mặn – canh – xào – khai vị – tráng miệng, màu sắc hài hoà và nêm nếm vừa phải là cả nhà đã thấy ngon miệng.

Bài viết này gợi ý 5 món chay dễ nấu cho khoảng 4–6 người, kèm định lượng, trình tự nấu và mẹo giữ vị ngọt tự nhiên từ rau củ, nấm. Bạn có thể nấu trọn mâm trong khoảng 2 giờ.

Nguyên tắc chọn món cho mâm cơm chay ngày lễ

Trước khi đi chợ, bạn nên lên khung thực đơn rõ ràng. Mâm cơm chay ngày lễ đẹp nhất khi cân bằng được ba yếu tố: hương vị, màu sắc và dinh dưỡng.

• Đủ các kiểu chế biến: một món cuốn hoặc gỏi, một món kho hoặc chiên, một món canh, một món xào và một món ngọt. Như vậy mâm cơm không bị ngán.
• Đủ màu: xanh của rau lá, đỏ cam của cà rốt, bí đỏ, vàng của đậu hũ, nâu của nấm. Màu sắc tươi giúp mâm cơm trang nghiêm mà vẫn hấp dẫn.
• Đủ đạm thực vật: đậu hũ, tàu hũ ky, nấm, đậu phộng, mè giúp bữa ăn chắc bụng hơn.
• Vị thanh: hạn chế dầu mỡ, đồ chiên quá nhiều. Nếu nhà bạn ăn chay theo truyền thống nhà Phật, nên bỏ hành, tỏi, hẹ, kiệu (nhóm ngũ vị tân).

Về gia vị, bạn dùng muối, đường, hạt nêm chay, nước tương, nước mắm chay. Nêm từ từ, nếm lại trước khi tắt bếp.

Thực đơn chay 5 món gợi ý cho ngày Phật Đản

1. Gỏi cuốn rau củ đậu hũ – món khai vị nhẹ nhàng

Gỏi cuốn là món mở đầu đẹp mắt, không cần nấu nhiều. Bạn có thể tham khảo thêm công thức gỏi cuốn ngũ sắc chay để cuốn đẹp hơn.

Nguyên liệu (khoảng 16 cuốn):

• 16 lá bánh tráng mỏng, 200 g bún tươi
• 200 g đậu hũ chiên, cắt thanh dài
• 1 củ cà rốt, 1 quả dưa leo, 100 g xà lách, rau thơm (húng, tía tô)
• Nước chấm: 3 muỗng canh tương đen, 1 muỗng canh bơ đậu phộng, 1 muỗng cà phê đường, 4 muỗng canh nước ấm, đậu phộng rang giã nhỏ

Cách làm:

1. Cà rốt, dưa leo cắt sợi dài. Rau rửa sạch, ngâm nước muối loãng 10 phút, vớt ráo.
2. Nhúng nhanh bánh tráng qua nước, trải ra thớt. Xếp xà lách, bún, rau củ, đậu hũ, cuốn chặt tay.
3. Khuấy đều tương đen, bơ đậu phộng, đường và nước ấm trên lửa nhỏ 2–3 phút đến khi sánh. Rắc đậu phộng lên trên.

2. Đậu hũ kho nấm – món mặn đưa cơm

Món kho giúp mâm cơm chay có vị đậm đà. Ngoài cách dưới đây, bạn có thể đổi vị với đậu hũ kho tương hột.

Nguyên liệu:

• 4 bìa đậu hũ (khoảng 500 g), 150 g nấm đông cô tươi hoặc 30 g nấm khô
• 3 muỗng canh nước tương, 1 muỗng canh đường, 1/2 muỗng cà phê hạt nêm chay
• 1/2 muỗng cà phê tiêu, 1 quả ớt, 200 ml nước dừa tươi

Cách làm:

1. Đậu hũ cắt miếng vuông, chiên vàng hai mặt. Nấm khô ngâm nước ấm 20 phút, bóp sạch, cắt đôi.
2. Thắng đường với 1 muỗng canh dầu đến màu cánh gián, cho nấm vào xào 2 phút.
3. Thêm đậu hũ, nước tương, hạt nêm, nước dừa. Đun lửa nhỏ 15–20 phút đến khi nước sánh lại, rắc tiêu và ớt.

3. Canh nấm rau củ – vị ngọt thanh tự nhiên

Nước dùng chay ngon nhất khi được ninh từ củ cải, cà rốt, bắp ngọt. Công thức này gần giống canh nấm thập cẩm chay.

Nguyên liệu:

• 1 củ cải trắng, 1 củ cà rốt, 1 trái bắp ngọt, 1,5 lít nước
• 300 g nấm các loại (nấm rơm, nấm kim châm, nấm đùi gà)
• 100 g đậu hũ non, vài cọng ngò rí
• 1 muỗng cà phê muối, 1 muỗng cà phê hạt nêm chay

Cách làm:

1. Củ cải, bắp cắt khúc, ninh với nước khoảng 30 phút lửa nhỏ để lấy nước ngọt. Vớt bỏ xác nếu muốn nước trong.
2. Cà rốt tỉa hoa, cho vào nồi nấu 5 phút. Thêm nấm, nấu tiếp 3 phút.
3. Thả đậu hũ non cắt khối, nêm muối, hạt nêm. Tắt bếp, rắc ngò.

4. Rau củ xào thập cẩm – món xanh không thể thiếu

Món xào giúp bổ sung chất xơ và tạo điểm nhấn màu sắc. Bạn có thể xem thêm rau củ ngũ sắc xào hạt điều nếu muốn món bùi béo hơn.

Nguyên liệu:

• 200 g bông cải xanh, 1 củ cà rốt, 100 g đậu Hà Lan, 100 g bắp non
• 100 g nấm đông cô tươi, 50 g hạt điều rang
• 1 muỗng canh dầu hào chay, 1 muỗng cà phê nước tương, 1/2 muỗng cà phê đường, 1 muỗng cà phê bột năng pha 3 muỗng canh nước

Cách làm:

1. Bông cải tách nhánh, chần nước sôi có chút muối 1 phút, ngâm nước lạnh để giữ màu xanh.
2. Phi thơm 1 muỗng canh dầu, xào cà rốt và bắp non 2 phút, thêm nấm, đậu Hà Lan và bông cải.
3. Nêm dầu hào chay, nước tương, đường. Đảo nhanh tay lửa lớn 1–2 phút, rưới bột năng cho sánh nhẹ, rắc hạt điều.

5. Chè đậu xanh nước cốt dừa – tráng miệng ngọt dịu

Nguyên liệu: 200 g đậu xanh cà vỏ, 120 g đường phèn, 200 ml nước cốt dừa, 1 muỗng cà phê bột năng, 1 nhúm muối, 2 lá dứa.

Cách làm:

1. Đậu xanh vo sạch, ngâm 2 giờ. Nấu với 1,2 lít nước và lá dứa khoảng 25 phút đến khi hạt nở mềm.
2. Cho đường phèn vào, khuấy tan, nấu thêm 5 phút.
3. Nước cốt dừa đun với muối và bột năng đến khi sánh. Múc chè ra chén, rưới nước cốt dừa lên trên.

Sắp xếp thời gian nấu mâm cơm chay trong 2 giờ

Để không bị rối khi nấu nhiều món, bạn có thể làm theo trình tự sau:

1. Tối hôm trước: ngâm đậu xanh, ngâm nấm khô, chiên sẵn đậu hũ để trong hộp kín trong ngăn mát.
2. Phút 0–30: bắc nồi ninh nước dùng rau củ và nồi chè đậu xanh cùng lúc.
3. Phút 30–60: kho đậu hũ nấm trong lúc sơ chế rau củ cho món xào và gỏi cuốn.
4. Phút 60–90: cuốn gỏi, pha nước chấm, hoàn thiện chè.
5. Phút 90–120: nấu canh, xào rau ngay trước giờ ăn để rau còn xanh giòn.

Nếu dâng cúng, bạn nên dọn món lên mâm cúng trước rồi mới nêm nếm lại món canh và xào cho bữa ăn chính.

Mẹo giúp món chay ngon và đậm vị hơn

• Tận dụng vị umami từ nấm: nấm đông cô khô, nấm rơm, rong biển cho nước dùng ngọt sâu mà không cần nhiều hạt nêm.
• Chiên đậu hũ đúng cách: thấm khô đậu bằng khăn giấy, đợi dầu thật nóng mới thả để đậu vàng đều, không bám chảo.
• Nước dừa tươi giúp món kho chay có vị ngọt thanh và màu bóng đẹp.
• Rang mè, đậu phộng trên lửa nhỏ để dậy mùi, rắc lên món ăn ngay trước khi dọn.
• Nêm nhạt trước, đậm sau: món chay dễ bị mặn vì nước tương và hạt nêm đều có muối.

Lỗi thường gặp khi nấu thực đơn chay

• Quá nhiều đồ chiên: mâm chay toàn chả giò, đậu chiên dễ ngán và nặng bụng. Chỉ nên có tối đa một món chiên.
• Rau xào bị úng nước: do chảo chưa đủ nóng hoặc cho quá nhiều rau một lúc. Hãy xào từng mẻ nhỏ.
• Nước canh đục: vì đun lửa quá to khi ninh rau củ. Giữ lửa liu riu và vớt bọt thường xuyên.
• Thiếu đạm: nếu chỉ có rau, bữa ăn sẽ nhanh đói. Hãy kết hợp đậu hũ, nấm, các loại đậu và hạt.

Muốn có thêm lựa chọn, bạn có thể xem danh mục món chay trên ResFood với nhiều công thức canh, kho, xào phù hợp ngày rằm, lễ.

Biến tấu thực đơn theo số người

Với gia đình 2–3 người, bạn có thể giảm còn 3 món: một món kho, một món canh và một món xào, chè làm nửa công thức. Với 8–10 người, nên thêm một món chiên như chả giò nấm đậu chay và một món cơm như cơm chiên rau củ để mọi người no lâu hơn.

Nếu có người lớn tuổi, bạn nên nấu đậu hũ mềm, rau củ chín kỹ hơn một chút và giảm ớt. Với trẻ nhỏ, có thể tách riêng phần chưa cay, cắt rau củ thành hình ngộ nghĩnh để bé thích ăn.

Câu hỏi thường gặp

Ngày lễ Phật Đản nên ăn chay như thế nào cho đúng?

Mỗi gia đình có thể ăn chay theo cách phù hợp. Nhiều người ăn chay trọn ngày, không dùng thịt cá, trứng và thường bỏ cả hành, tỏi, hẹ. Điều quan trọng là tâm thanh tịnh và bữa ăn sạch sẽ, vừa đủ, không lãng phí.

Có thể nấu sẵn món chay từ hôm trước không?

Món kho và chè có thể nấu trước một ngày, để nguội rồi cất ngăn mát, hâm nóng kỹ trước khi ăn. Gỏi cuốn, canh và rau xào nên làm trong ngày để giữ độ tươi ngon.

Làm sao để món chay không bị nhạt?

Bạn hãy dùng nước dùng ninh từ rau củ và nấm khô, thêm nước dừa tươi cho món kho, dùng tiêu, sả, gừng, ớt để tạo mùi thơm. Nêm thêm nước tương hoặc nước mắm chay ở bước cuối.

Mâm cơm chay 5 món chi phí khoảng bao nhiêu?

Tuỳ khu vực và loại nấm, một mâm cơm chay 5 món cho 4–6 người thường tốn khoảng 200.000–350.000 đồng. Dùng rau củ theo mùa sẽ giúp tiết kiệm hơn.

Một mâm cơm chay giản dị, đủ màu sắc sẽ giúp ngày lễ Phật Đản thêm ấm cúng và an lành. Chúc bạn nấu ngon và có những giây phút sum vầy bên gia đình. Đừng quên ghé ResFood để tìm thêm nhiều công thức chay mới mỗi ngày.