Công thức và cách làm món xôi lạp xưởng

Xôi lạp xưởng là món xôi mặn thơm lừng, hạt nếp dẻo bóng thấm vị ngọt béo từ lạp xưởng xào cùng nấm hương, tôm khô và hành phi. Cách làm xôi lạp xưởng rất gọn: nếp đồ chín, trộn với phần nhân xào rồi đồ thêm vài phút cho hòa quyện. Một nồi xôi đủ cho cả nhà ăn sáng hoặc mang theo đi chơi.

Món cũng có thể nấu bằng nồi cơm điện, rất tiện cho những ai không có xửng hấp.

Nguồn gốc và đặc trưng của xôi lạp xưởng

Lạp xưởng là loại xúc xích khô có nguồn gốc từ ẩm thực người Hoa, được người Việt, nhất là ở miền Nam, dùng phổ biến trong cơm chiên, xôi và các món xào. Xôi lạp xưởng có nhiều cách làm: chỉ phủ lạp xưởng thái lát lên xôi trắng, hoặc xào lạp xưởng với nấm, tôm khô rồi trộn đều vào xôi. Phiên bản trộn đều trong bài cho hạt xôi bóng, màu nâu nhẹ và mùi thơm đặc trưng ở từng thìa.

Bí quyết chọn nguyên liệu

• Lạp xưởng: chọn cây khô ráo, màu đỏ hồng tự nhiên, nạc mỡ xen đều, mùi thơm rượu và ngũ vị nhẹ; tránh loại nhớt, mùi lạ hoặc màu quá đỏ.
• Gạo nếp: nếp cái hoặc nếp sáp, hạt tròn, ít gãy.
• Nấm hương và tôm khô: nấm mũ dày, thơm; tôm khô màu cam tự nhiên, không ẩm mốc.
• Hành tím: củ khô, chắc để phi thơm.

Mẹo để món xôi lạp xưởng ngon hơn

Lạp xưởng nên thái hạt lựu nhỏ để khi xào tiết ra mỡ, phần mỡ này chính là thứ giúp xôi bóng và thơm, gần như không cần thêm dầu. Xào lạp xưởng ở lửa vừa, vì lửa lớn khiến đường trong lạp xưởng dễ cháy, tạo vị đắng.

Ngâm nấm hương và tôm khô đủ mềm, giữ lại một ít nước ngâm tôm để vẩy vào xôi giúp tăng vị ngọt. Lạp xưởng đã có vị mặn ngọt, vì vậy nêm nước tương thật vừa phải, nếm thử trước khi trộn. Trộn phần nhân khi xôi còn nóng, rồi đồ lại thêm 5 – 10 phút để các vị quyện đều. Công thức chi tiết có ngay bên dưới.

Ăn kèm và biến tấu

Xôi lạp xưởng ăn kèm dưa leo, đồ chua hoặc một quả trứng ốp la. Bạn có thể bổ sung đậu phộng luộc, hạt sen hoặc thịt gà xé để món phong phú hơn. Muốn một đĩa xôi nhiều topping hơn, hãy thử xôi mặn Sài Gòn; người ăn chay có thể tham khảo lạp xưởng chay. Xem thêm các món từ thịt heo tại Món thịt heo.

Dinh dưỡng và lưu ý

Xôi lạp xưởng giàu năng lượng, một phần cỡ vừa khoảng 220 g có thể cung cấp khoảng 500 – 600 kcal, chủ yếu từ tinh bột nếp và chất béo trong lạp xưởng. Lạp xưởng là thực phẩm chế biến, chứa nhiều muối, đường và chất béo, nên ăn điều độ. Người tăng huyết áp, mỡ máu cao, đái tháo đường hoặc đang giảm cân nên dùng khẩu phần nhỏ, tăng rau ăn kèm và hỏi ý kiến bác sĩ nếu có bệnh lý. Người có dạ dày yếu nên ăn chậm vì nếp khó tiêu.

Bảo quản và hâm nóng

Xôi để nguội, chia hộp kín, cất ngăn mát và dùng trong khoảng 2 ngày. Có thể chia từng phần, bọc màng và cấp đông khoảng 2 tuần, khi ăn hấp trực tiếp 10 – 15 phút. Lạp xưởng sống chưa dùng nên bảo quản ngăn mát hoặc ngăn đá theo hướng dẫn trên bao bì.

Câu hỏi thường gặp

Có cần luộc lạp xưởng trước không?

Không bắt buộc. Với món xôi trộn, lạp xưởng thái hạt lựu xào khoảng 3 – 4 phút là chín. Nếu thái lát lớn, nên hấp hoặc chiên lửa nhỏ để chín đều bên trong.

Nấu bằng nồi cơm điện thế nào?

Cho nếp đã ngâm vào nồi, đổ nước xâm xấp mặt gạo, nấu chín rồi trộn nhân xào, ủ thêm 10 phút ở chế độ giữ ấm.

Không có nấm hương thì thay bằng gì?

Có thể dùng nấm đông cô tươi, nấm rơm hoặc bỏ qua; món vẫn ngon nhờ lạp xưởng và tôm khô.